Een tijdje geleden las ik het verhaal over een vader en een zoon die in de Spaanse hoofdstad Madrid wonen en niet meer met elkaar door één deur konden. De zoon maakte steeds ruzie met z’n vader, die hem daar ook steeds weer op aansprak. Op een dag was de zoon zo boos op z’n vader, dat hij de deur van het huis met een harde klap achter zich dichtgooide en niet meer terugkwam. Dat duurde en duurde maar, en de vader miste zijn zoon verschrikkelijk. Hij ging dan ook naar hem op zoek, maar wat hij ook probeerde, hij kon z’n zoon nergens vinden. Ten einde raad besloot de vader een advertentie in de grootste krant van Madrid te zetten. De tekst van de advertentie luidde: “Dear Paco, meet me at hotel Montana, noon Tuesday. All is forgiven, papa” (“Lieve Paco, ontmoet me dinsdagmiddag om twaalf uur bij hotel Montana. Alles is vergeven, papa”).

Die dinsdag liep de vader vol verwachting naar hotel Montana. Toen hij de straat van het hotel in liep, zag hij dat de politie een menigte in bedwang probeerde te houden. Er bleken achthonderd Paco’s op de advertentie afgekomen te zijn. Er waren op dat moment in Madrid en omgeving kennelijk achthonderd jonge mannen die allemaal Paco heten en van wie de relatie met hun vader verbroken is. Maar het zijn vooral achthonderd Paco’s die hunkeren naar vergeving.

Tussen de brokstukken

Er is bij veel mensen een groot verlangen naar vergeving. Het gaat ook zo vaak mis in relaties, er is zo veel boosheid en onbegrip, er wordt zo veel stukgemaakt. Tussen ouders en kinderen, tussen man en vrouw. Maar ook binnen families kan het opeens uit elkaar spatten. Of tussen vrienden, klasgenoten, collega’s, buren. En dan zit je tussen de brokstukken, met een heet hoofd en een koud hart, dat wil je helemaal niet. Het verlangen naar vergeving van al die Paco’s is ook vaak ons verlangen.

• 

  Download gratis de nieuwe Visie-app en lees Visie waar en wanneer je wilt!

  Download gratis de nieuwe Visie-app en lees Visie waar en wanneer je wilt!

Vals beschuldigd

Het eerste verhaal in de Bijbel dat over vergeven gaat, is de geschiedenis van Jozef en zijn broers die elkaar ontmoeten in Egypte. Het staat in Genesis 45. Het woord ‘vergeven’ komt er niet in voor, maar het gaat nergens anders over. Jozefs leven is door zijn oudere broers compleet verwoest. Van lievelingszoon van vader Jakob is Jozef veranderd in een verachte slaaf. Als eerste beschreven geval van mensenhandel wordt Jozef doorverkocht aan de hooggeplaatste Egyptenaar Potifar. Een slaaf is niet meer dan een gebruiksvoorwerp en zo gaat de vrouw van Potifar ook met hem om. Na door haar vals beschuldigd te zijn van verkrachting, belandt Jozef in de gevangenis.

• 

  Bruno vond Jezus op het internet: ‘Alsof er een knopje omging in mijn hoofd’

  Klik hier

Hoe diep kun je wegzakken, hoeveel onrecht kan je aangedaan worden? Mensen kunnen elkaar zo treiteren, vernederen, kapotmaken. Ik probeer me in te denken hoe Jozef daar in die gevangenis tussen de criminelen heeft gezeten. Wat gaat er door zijn hoofd als hij aan z’n broers denkt?

Vergeving is een keuze

Jaren later komt Jozef eindelijk vrij en bevordert de farao deze Joodse slaaf tot onderkoning. Hij geeft hem alle macht over Egypte. Tijdens de voorzegde hongersnood komt de hele regio naar Egypte om graan te kopen, ook de broers van Jozef. En dan staat Jozef voor de keuze. Hij kan nu met hen doen wat hij wil. Wat doet hij? Hij kiest voor vergeving!

Vergeving is een keuze. Je besluit bewust om de ander te vergeven. Als je wacht tot het goed voelt, tot je eraan toe bent, kun je lang wachten. Als je wacht tot de ander vergeving aan je vraagt, kun je meestal ook lang wachten. Vergeving is de keuze om niet meer boos te zijn op degene die je iets heeft aangedaan. Je kiest ervoor om geen wraak te willen nemen, maar om die donkere gedachten aan hem of haar los te laten.

Vergeven betekent de ander overdragen aan God

Erbovenuit getild

Jozef maakt huilend de keuze om zijn broers te vergeven. Hij zegt: “Blijf kalm en maak jezelf geen verwijten dat jullie mij verkocht hebben en dat ik hier ben terechtgekomen, want God heeft mij voor jullie uit gestuurd om jullie leven te redden” (Genesis 45:5). Jozef kan kiezen om te vergeven, omdat hij heeft ontdekt dat God met hem doorgaat, dwars door het kwaad dat anderen hem aandoen heen. Niet de pijn die anderen hem aandoen, maar de liefde en trouw van God zijn doorslaggevend voor zijn leven.

Het besef dat God je tot bloei brengt waar anderen je vernederen of kwetsen, zorgt dat je boven het kwade uit wordt getild. Je ontdekt dat je leven meer is dan het kwaad dat je is aangedaan. Als je dat leert zien, komt er ruimte om de dader los te laten en te vergeven.

Maar laat God je wreker zijn

Want dat is hoe vergeving werkt: je laat degene die je pijn gedaan heeft los, door hem of haar heel bewust in Gods handen te leggen. En God zal dan recht doen, Hij weet wat er is gebeurd en aan Hem is het oordeel erover. In Romeinen 12 vers 19 zegt Paulus het zo: “Neem geen wraak, geliefde broeders en zusters, maar laat God uw wreker zijn, want er staat geschreven dat de Heer zegt: ‘Het is aan Mij om wraak te nemen, Ik zal vergelden.’” Vergeven betekent dus de ander in je gebeden overdragen aan God.

Het kruis ertussen

Paulus eindigt in Romeinen 12 met het advies: “Laat u niet overwinnen door het kwade, maar overwin het kwade door het goede.” Het beste wat je kunt doen met mensen die je leven vergallen, is dat je in gedachten het kruis van Jezus tussen hen en jou in zet. Dan zie jij Jezus die voor jou gestorven is omdat Hij grenzeloos veel van je houdt, en je ziet hoe Hij jou alles vergeeft. Maar je ziet óók dat zijn liefde en genade er is voor diegene met wie jij zo’n moeite hebt. Zijn kruisdood is er ook voor die ander. “Vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren”, bidden we in het Onze Vader. Dat doe je door te vragen of Jezus ook hun schuld, ook in dat wat ze jou aangedaan hebben, wil vergeven.

Duitse kampbewaarder

Dit is makkelijker gezegd dan gedaan. Ik moet denken aan Corrie ten Boom. Zij tourde na de Tweede Wereldoorlog door Europa en Amerika om met name over vergeven te spreken. Ze meed daarbij Duitsland; dat was te pijnlijk voor haar, omdat ze het concentratiekamp Ravensbrück had overleefd. Zij wel, haar vader en haar zus Betsie niet. Toen ze na vele jaren toch een uitnodiging van een Duitse kerk aannam en sprak over vergeving, kwam na afloop de kampbewaarder die medeverantwoordelijk was voor de dood van haar zus, naar haar toe. Ze herkende hem onmiddellijk, hij haar niet. Hij bekende een kampbewaarder te zijn geweest en vroeg vergeving. Hij stak zijn hand naar haar uit, maar Corrie pakte die niet aan.

Vergeven is iets anders dan doen of er niets gebeurd is

Later beschreef ze hoe onmogelijk dit voor haar was na alles wat er was gebeurd. En toen gebeurde dit, schrijft ze: “Ik bid zachtjes tot Jezus. Ik wil dit niet! U moet me helpen. Dan realiseer ik mij: vergeving is geen emotie. Het is een handeling van de wil. Het gevoel is er niet, maar ik kan wel mijn hand bewegen. Bijna mechanisch leg ik mijn hand in de zijne. En dan gebeurt er iets bijzonders. Ik voel ineens een warme golf door mijn lijf. Vanuit mijn schouder, door mijn arm, naar onze handen. Ik moet huilen. “Ik vergeef je broeder, met heel mijn hart.” Daar stonden we dan. De kampbewaarder en de gevangene. Lang hebben we elkaars hand vastgehouden. En nog nooit heb ik de liefde van God zo diep ervaren.”

De keuze om te vergeven is nooit een makkelijke keuze. De band Sela heeft dit prachtig verwoord in een lied over vergeving. Daarin klinkt ook het gebed: “O God, ik heb U nodig, ik kan het zelf niet. Ik lijk haast te verstikken, in angst en in verdriet. Hoe kan ik ooit vergeven, zoals U mij vergeeft, dwars door alles heen, wat mij beschadigd heeft. Geef mij de kracht van uw liefde om verder te gaan. Ook al zal er een litteken blijven bestaan. Want is uw liefde niet sterker dan de dood en uw vergeving niet dieper dan mijn nood?”

Kwaad moet stoppen

We hebben het gehad over wat vergeven is, maar het is ook belangrijk om te benoemen wat vergeven níét is. Vergeven is iets anders dan doen of er niets gebeurd is. Als je iemand vergeeft, poets je niet even weg wat gezegd of gedaan is. Vergeven betekent ook niet dat als het kwaad nu nog doorgaat, je dat maar moet laten gebeuren. Kwaad moet stoppen. Je mag het pesten, vernederen of misbruiken nooit accepteren. God haat het kwaad en wil dat ieder recht gedaan wordt. Zoek hulp als dit nog steeds gebeurt, zodat het stopt.

Vergeven is ook iets anders dan verzoenen. Vergeven kun jij in je eentje, maar voor verzoening of herstel van de relatie moet de ander ook echt om vergeving vragen. En als de ander nooit om vergeving vraagt, kun jij hem of haar in je hart toch loslaten. Dan ben jij vrij en kun je verder. Dan komt er ruimte voor innerlijke genezing van wat anderen in je beschadigd hebben.

Het lied van Sela over vergeving eindigt zo: “Want waar uw vergeving is, zal genezing zijn, en de weg van herstel kan beginnen.”

Tekst: Ron van der Spoel

• 

  Alain Verheij over genade en schuld: ‘De bevrijding na vergeving kan groter zijn dan je denkt’

  Klik hier