Daarom raakt het verhaal dat ik laatst hoorde, me zo diep. Over die vrouw, vlak na de oorlog, die tussen uitgestalde geroofde spullen haar eigen kastje herkende. Ze trok het laatje open, zag de beschadigingen en wist: dit is van mij. Niet omdat ze nog een aankoopbewijs had. Maar omdat herinnering soms sterker is dan papier. Wat zal die herkenning van dit kastje met haar gedaan hebben, na alles wat ze in de kampen had meegemaakt? Iets tastbaars van vroeger, een troost?

Maar het was haar niet gegund. Ze kreeg het kastje niet mee, want ze had het laatje niet mogen opentrekken, werd gezegd. Ze had eerst moeten bewijzen dat ze wist wat erin zat. Alsof de roof zelf niet erg genoeg was en er na de oorlog nog een vernedering bovenop moest komen.

Mensen komen niet terug en jaren van angst, rouw en ontworteling laten zich niet herstellen met beleid of procedures

Misschien is dat wel het pijnlijkste: niet alleen dat mensen zijn beroofd, maar dat gerechtigheid zo lang op zich liet wachten. Niet jaren, maar decennia. En zelfs nu worden nog geroofde spullen ontdekt. Nog altijd duiken bezittingen op die herinneren aan levens die men probeerde uit te wissen.

Juist daarom doet elke stap richting herstel ertoe. Niet omdat daarmee alles goedgemaakt wordt, dat kan niet. Mensen komen niet terug en jaren van angst, rouw en ontworteling laten zich niet herstellen met beleid of procedures. Maar erkenning doet ertoe. Teruggave doet ertoe. Omdat het zegt dat onrecht niet het laatste woord mag hebben.

Misschien is dat de hoopvolle les van dit pijnlijke verhaal. Dat een laatje dat ooit dicht moest blijven, toch nog opengaat. Dat waarheid zich niet voor altijd laat verbergen. En dat een land – al is het laat – alsnog kan zeggen: dit had nooit mogen gebeuren. En: wat geroofd is, hoort niet thuis in vergetelheid, maar in gerechtigheid.

• 

  Vrouwenemancipatie vastgelopen? Margje Fikse nodigt je uit op het platteland

  Klik hier