Pasen uitgelegd door Reinier Sonneveld: "Jezus begint een nieuw seizoen"

Er is veel discussie over de betekenis van Goede Vrijdag en Pasen, maar de meeste christenen zijn het over een paar punten eens. En die zijn ontzettend inspirerend. Ze gaan over de gedoetjes die er tussen mensen spelen. Over hoe we kunnen piekeren over ons verleden. Hoe we tegen bepaalde ontmoetingen op kunnen zien. Kortom, over wat we elke dag meemaken. Juist Goede Vrijdag en Pasen kunnen daarin veel veranderen.

Hemel op aarde

Meteen maar in het diepe. Hoe zien christenen Jezus? Als een groot denker, een profeet, een revolutionair, maar dat is niet het belangrijkste. Christenen zien Jezus bovenal als een stukje God op aarde. Ik zeg het een beetje voorzichtig, ‘een stukje God’, omdat iedereen er weer eigen voorstellingen bij heeft. Maar vrijwel alle christenen geloven dat met Jezus de hemel op aarde kwam. Je zag bij Hem iets van hoe God zelf is, op een ongekende manier. En daarmee hoe het leven hier weer helemaal kan werken, hoe mensen op hun best zijn.

Christenen zien Jezus als een stukje God op aarde

Een voorbeeld. Jezus ontmoet een Samaritaanse vrouw bij een waterput. Samaritanen hebben een ander geloof dan de Joden. Er zijn al veel gewelddadige confrontaties geweest tussen hun religies, vaak over grondgebied. En dan zijn Jezus en de Samaritaanse vrouw ook nog eens allebei ongetrouwd. Ontmoetingen tussen mannen en vrouwen zijn in die cultuur ingewikkeld en schaamtevol. Die vrouw draagt bijvoorbeeld waarschijnlijk een hoofddoek. Maar Jezus heeft een open en speels gesprek met haar, waarbij Hij aangeeft dat de grensconflicten tussen hun religies vanaf nu onnodig zijn, omdat iedereen God kan aanbidden. En prompt mag Jezus mee naar haar dorpje en kan Hij met zijn leerlingen bij die Samaritaanse vrouw logeren.

God wil er voor iedereen zijn en is voor iedereen beschikbaar

Je voelt het huidige nieuws in deze ontmoeting doorschemeren. En als gelovige zie ik hier ook God doorheen schijnen. Ik herken hier zijn karakter: God wil er voor iedereen zijn en is voor iedereen beschikbaar. En dat is goed voor mensen. Die vrouw werd in haar dorp uitgekotst, want ze had al vier huwelijken achter de rug – nogal een schande in die tijd. Maar Jezus neemt haar serieus. Dit is een beetje de hemel op aarde. Of ‘koninkrijk van God’, zoals mensen het toen noemden.

Dieptepunt en hoogtepunt

Dan nu naar die twee grote christelijke feesten. Bij Goede Vrijdag wordt herdacht dat Jezus werd gekruisigd. Bij Pasen dat Hij opstond uit de dood. Dat is waar alle verhalen over Hem in de Bijbel op uitlopen. Het dieptepunt en het hoogtepunt in één weekend.

Wat het precies betekent? Veel gelovigen ervaren er in elk geval dit bij. Net als bij de rest van Jezus’ leven, zie je hier de hemel op aarde. Gods karakter schijnt erdoorheen. En dat laat zien hoe mensen op hun best zijn. Laten we eerlijk zijn: een kruisiging is natuurlijk gruwelijk. De beulen die de spijkers door zijn polsen ramden, laten eerder mensen op hun slechtst zien. Maar het gaat hier om Jezus’ houding en hoe die uitwerkt op mensen.

Tekst gaat hieronder verder.

• 

  ‘Ik wil het goede doen, maar ik doe het niet’

  Klik hier

Wat me dan vooral opvalt: hoe ruimhartig en vergevingsgezind Jezus is. Zoals bij de Samaritaanse vrouw, maar dan nog veel intenser. Als de Romeinse soldaten Hem bijvoorbeeld arresteren, doet Hij alles om te voorkomen dat zijn leerlingen in het geweld worden meegesleurd. Hij vangt de klappen voor hen op, letterlijk. En als Hij even later aan het kruis hangt en kronkelt van de pijn, bidt Hij voor zijn beulen: “Vader, vergeef ze, want ze weten niet wat ze doen.”

Als Jezus vervolgens is opgestaan uit de dood, gaat Hij niet de stad Jeruzalem door om wraak te nemen. Dat zou je wel verwachten, zeker volgens de regels van die tijd. En Hij had wonderbaarlijke krachten, Hij had het gekund. Maar Jezus begint juist een heel proces van verzoening met zijn leerlingen. Die hadden Hem nogal lomp in de steek gelaten en worstelen nu met hun schuldgevoelens. Vooral Petrus, zijn belangrijkste leerling. Maar na een confronterend gesprek kunnen ze weer samen verder.

Twee grote feesten

Twee heel bijzondere feesten dus, vlak achter elkaar. Ze laten een stukje van God zien en daarmee hoe mensen kunnen bloeien. Blijkbaar is God zo ruimhartig dat Hij zelfs wie Hem volstrekt minacht nog vergeeft. En is dat ook niet de weg voor mensen? Als wij gekwetst zijn, enorm pijn worden gedaan, of alleen maar een gedoetje hebben.

Blijkbaar is God zo ruimhartig dat Hij zelfs wie Hem volstrekt minacht nog vergeeft

Niet dat vergeven makkelijk is of dat je er druk op kunt leggen, alsof het ‘moet’. Jezus worstelt ermee, huilt intens, schreeuwt het uit naar de hemel. Vergeving kan een lange weg zijn. Maar uiteindelijk is het wel dé weg. Want zo is God. En zo zijn mensen op hun best.

Vergeving kan een lange weg zijn, maar uiteindelijk is het wel dé weg

Dat zie ik als gelovige bij een crucifix in een kerkgebouw, of bij een schilderij in een museum. Ik zie een God die niet gewoon maar lafjes van alles ondergaat, maar actief kiest voor een weg van vrede. Hij zou kunnen rondrazen en alles wegvagen. Zoals ik dat in gedachten weleens wil. Maar Hij gaat de lange, lange kronkelweg van verzoening.

Nelson Mandela

Laat ik nog een trapje dieper gaan. Bij Goede Vrijdag en Pasen kun je ook zien hoe het niet werkt. Dat doet me denken aan Nelson Mandela die het opnam tegen het apartheidsregime. Hij werd gearresteerd, net als Jezus, en in 1964 was er een rechtszaak tegen hem. Daar hield hij een toespraak die wereldwijd veel indruk maakte. Hij zei daar:

“Ik heb tegen witte overheersing gevochten en ik heb tegen zwarte overheersing gevochten. Ik heb het ideaal van een democratische en vrije samenleving gekoesterd, waar alle mensen met elkaar leven, in harmonie en met gelijke kansen. Dat is een ideaal waarvoor ik hoop te leven. Maar zo nodig is het een ideaal waarvoor ik bereid ben te sterven.”

Mandela: "Uw vrijheid en de mijne kunnen niet worden gescheiden"

Hij zat vervolgens 21 jaar vast op Robbeneiland. Hij moest stenen hakken, mocht niet zingen, vaak zelfs niet praten. Maar toen gebeurde er in 1985 iets bizars. Nelson Mandela werd vrijgelaten, maar hij weigerde zijn vrijlating en ging vrijwillig terug de gevangenis in. Dat legde hij zo uit:

 “Welke vrijheid wordt mij geboden als de organisatie [het Afrikaans Nationaal Congres, dat de belangen van Zuid-Afrikanen behartigt] en de mensen verboden blijven? Welke vrijheid wordt mij geboden als mijn burgerschap van Zuid-Afrika niet werkelijk wordt gerespecteerd? Uw vrijheid en de mijne kunnen niet worden gescheiden. Ik keer terug.”

Morele overwinning

Nelson Mandela zat dan wel weer in de gevangenis, hij had wel een morele overwinning geboekt. Voor de hele wereld was zichtbaar geworden hoe corrupt het regime was. Hij zat overduidelijk aan de goede kant van de geschiedenis. En toen Mandela in 1990 nogmaals werd vrijgelaten, onder betere voorwaarden, werd hij zelfs president. Toen was het ook een ‘fysieke’ overwinning geworden.

Dat lijkt op Jezus. Toen Hij zich vrijwillig liet arresteren en zijn beulen vergaf, was dat een morele overwinning. Iedereen begreep hoe fout het Romeinse Rijk en de religieuze elite bezig waren. En toen Hij vervolgens opstond uit de dood, was dat een ‘fysieke’ overwinning. Hij kreeg een nieuw lichaam met wonderlijke krachten dat zelfs sterker was dan de dood. De eerste christenen noemden Hem daarom ‘baas’ van de wereld.

Het goede is sterker dan het kwade

In 1930 organiseerde Mahatma Gandhi een enorme Zoutmars, als vreedzaam protest tegen de Britse overheersing. Die werd afgebroken en de Britten bleven India bezetten. Maar Gandhi was duidelijk de morele winnaar, want iedereen begreep nu hoe wreed de Britten konden zijn en hoe waardig er werd gereageerd. En uiteindelijk, vele jaren later, in 1947, werd India wel degelijk zelfstandig, onder andere door deze Zoutmars.

Dit gebeurt bij Jezus ook: hoe uiteindelijk de vreedzame krachten winnen en de onderdrukkers verliezen. Daarom ervaren christenen Goede Vrijdag en Pasen als feesten van hoop. Je ziet daar niet alleen hoe het eigenlijk zou moeten, maar ook hoe het uiteindelijk zal gaan en vaak nu al gaat. Het goede is sterker dan het kwade. Het leven is sterker dan de dood.

Kijkje in de hemel

En die hoopvolle boodschap kunnen we wel gebruiken, toch? Ik kan tenminste best mismoedig worden, als de ‘groten der aarde’ zich weer eens misdragen. Presidenten, techgiganten, artiesten, voorgangers. Overal lijkt het mis te gaan. De een gaat vreemd, de volgende is handtastelijk, de derde doet aan landjepik. Je zou er cynisch van worden.

In Jezus’ tijd was dat niet anders. Ook toen denderden de groten over de kleintjes. Slavernij was overal. Er waren weinig vastigheden. Veel Grieken en Romeinen geloofden dat het lot uiteindelijk alles bepaalt, zelfs de goden waren daaraan ondergeschikt. En die interesseerden zich nauwelijks voor de gewone mensen. Ze hadden het vooral druk met hun eigen ruzies en geflirt.

Tekst gaat hieronder verder.

• 

  Rachel Rosier: ‘Met ijzeren staf verkondig ik nu het evangelie van streeploze ramen’

  Klik hier

In die wereld toen, maar ook in de onze, is Jezus dan een hele opluchting. Oh, zo kan het óók… Hier is iemand die echt wat kan en daar geen misbruik van maakt. Iemand die echt iets goeds laat zien, iets nieuws, waarbij ik zelfs kan geloven dat God zo is. Dat Hij een kijkje in de hemel laat zien. Stel je toch eens voor dat de hemel zo gul en ruimhartig is…

Jezus als ‘recap’

De vroege kerk noemde Jezus daarom een recap. Je kent dat wel: als je met een nieuwe aflevering van een serie begint, maar er eerst nog een soort samenvatting van het voorgaande komt. Soms kun je daaraan al voelen welke kant het opgaat, omdat bepaalde personages of verhaallijnen worden benadrukt. Soms draait het hele verhaal zelfs om.

in het Latijn wordt Jezus een recapitulatio genoemd, een samenvatting

Dat gebeurde bij de komische serie The Good Place. Daarin sterven meteen vier mensen en ze komen aan in ‘the good place’, een plek met het heerlijkste eten en de grootste feesten, de hemel denk je. Maar langzamerhand voel je dat er iets niet helemaal klopt. Ze vervelen zich bijvoorbeeld stierlijk en worden stikjaloers op elkaar. In de laatste minuten van het eerste seizoen ontdek je dat het niet de hemel is, maar de hel… De recap aan het begin van seizoen 2 was dus nogal iets. Die samenvatting draaide alles om.

Jezus is zo’n soort recap. In de vroege kerk werd Hij in het Latijn letterlijk een recapitulatio genoemd, een samenvatting. We dachten op een bepaalde manier over het leven. Het leven is een noodlot. De goden maken er een potje van. Het goede is niet sterk genoeg. Maar toen liet Jezus iets heel anders zien. Net als Mandela en Gandhi, maar groter: het goede kan winnen van het kwade, het leven kan winnen van de dood. Zo werd Hij een nieuwe manier om naar God te kijken en om je leven in te richten.

Een nieuw seizoen

Met Jezus begint dus seizoen 2 voor de mensheid. Daarom vieren we Goede Vrijdag en Pasen ook in de lente. En de vraag is of we daarin meegaan. Gaan we leven alsof het lente is?

Stel dat de sterkste kracht inderdaad liefde is, dat liefde uiteindelijk het laatste woord heeft

Want stel je voor… Stel je voor dat deze gekruisigde Persoon, die vervolgens opstaat uit de dood, écht de essentie van het bestaan toont, de kern, de samenvatting. Stel dat de sterkste kracht inderdaad liefde is, dat liefde uiteindelijk het laatste woord heeft. Wat betekent dat voor mijn leven? Of kleiner, wat betekent dat voor hoe ik omga met de eerste persoon die ik straks ontmoet? Of hoe ik omga met de komende minuut?

Beeld: Cracco Illustration

• 

  Trust the process: Waarom verandering volgens de Bijbel tijd en moeite kost

  Klik hier