Marjo oogt niet als een door het leven getekende vrouw. Jong en fleurig zit ze op het terras, cappuccino in de hand, het gezicht genietend naar de zon geheven. Hoe het met haar gaat? “Op zo’n dag als vandaag lacht het leven je toe. Het is niet eenvoudig om rouw te doorleven en alleenstaande moeder te zijn. Maar als ik kijk hoe we de draad oppakken met elkaar, ben ik dankbaar.”

Terugval

In het jaar 2000 lopen Marjo en Harald elkaar tegen het lijf tijdens een werkvakantie. Ze verschillen nogal. Enthousiaste Marjo, gepokt en gemazeld in het christendom, en de zwijgzame Harald met een verslavingsverleden en zijn prille geloof in Jezus. Ze worden verliefd, trouwen anderhalf jaar later en krijgen een zoon en een dochter. Een relatief onbezorgde tijd met wederzijdse liefde, gedeelde passie voor zendingswerk en ongecompliceerd gezinsgeluk. In 2010 vieren ze niet alleen Haralds 40e verjaardag, maar ook dat hij tien jaar clean is. Kort daarna valt hij terug in druggebruik, zonder dat Marjo het merkt.

In de perioden dat hij clean was, heeft hij een mooi leven geleid met mij en de kinderen

Hoe kwam je er uiteindelijk achter?

”Ik kreeg signalen uit de omgeving. Dat hij niet lekker in zijn vel zat, had ik natuurlijk wel door, maar ik koppelde dat aan zijn vlagen van depressie, niet aan drugsgebruik. Na zijn terugval in 2010 heeft hij een jaar intensief hulp gehad. In de perioden dat hij clean was, heeft hij een mooi leven geleid met mij en de kinderen. In 2018 viel hij opnieuw terug.”

Heb je het probleem van verslaving onderschat?

“Ja, dat denk ik wel. En dat is maar goed ook, anders had ik de eerste vrije blije jaren van ons huwelijk niet op die manier kunnen doorleven. Happy life together, dacht ik. Dat er in hem nog zo’n strijd woelde, heb ik nooit vermoed. Ik dacht dat die drugs een afgesloten hoofdstuk was.”

Dat er in hem nog zo’n strijd woelde, heb ik nooit vermoed

Verantwoordelijkheid

Waarom is hij weer gaan gebruiken? Op die vraag heeft Marjo door de jaren heen haar tanden stukgebeten. “Een concreet antwoord heb ik daar niet op. Hooguit wat aanwijzingen. Verslaving gaat gepaard met schaamte. Je gaat dingen in je eentje dragen, komt in een soort dubbelleven, draait jezelf vast. Daar komt bij: waar heeft je wieg gestaan? De start van mijn leven was beduidend stabieler dan de start van Haralds leven. Dat maakt verschil in de keuzes die je op latere leeftijd maakt.”

Tekst gaat hieronder verder.

• 

  Liesbeths dochter Zoë (18) overleed aan xtc: ‘Iedere dag sta ik op met pijn’

  Klik hier

Kon Harald het zelf verklaren?

“Verslaving is een eenzame strijd. Hij sprak sowieso niet makkelijk over zijn gevoelens en kwetsbaarheden. Er kwam wellicht ook een stuk trots bij kijken: als je tien jaar clean bent geweest, wat ben je dan voor loser als je weer terugvalt? Hij legde de lat hoog voor zichzelf, kon zichzelf bij falen genadeloos veroordelen. Dat zijn geen helpende eigenschappen.”

In je boek benoem je verslaving als een ziekte en als iets duisters. Waar ligt de eigen verantwoordelijkheid?

“We hebben het over een volwassen man, hè. Natúúrlijk is hij verantwoordelijk voor de keuze om weer te gaan gebruiken. Dat ga ik niet gladstrijken of goedpraten. Tegelijk wordt verslaving breed erkend als ziekte.”

Verslaving is een eenzame strijd

Scheiding

Kort na zijn tweede terugval in 2018 trekt Harald tijdelijk in bij een andere vrouw. Het huwelijk tussen hem en Marjo loopt uiteindelijk op de klippen, maar Marjo blijft zich onverminderd inzetten voor Haralds welzijn. “We leefden niet meer als man en vrouw, maar als mens was hij me dierbaar, ik wilde graag voor hem vechten. Ik kende hem, ik wist dat hij ten diepste een goed karakter had. Als hij weer even afgekickt was, zagen we soms een moment de oude Harald terug. Dan dacht ik: hier doe ik het allemaal voor.”

Hoe was het contact tussen Harald en de kinderen in die tijd?

“Het is een bloedband, ik wilde graag dat hun connectie zoveel mogelijk intact zou blijven en heb daar mijn best voor gedaan. De kinderen waren gek met hun vader, ze konden heerlijk stoeien met elkaar en ze mochten van hem meer dan van mij. Als moeder ben je sneller bang dat er wat gebeurt, bij Harald kregen ze meer vrijheid. Wanneer ze nu herinneringen aan hun vader ophalen, gaan deze vooral over de grapjes en de gekkigheden met hem.”

De kinderen waren gek met hun vader, ze konden heerlijk stoeien met elkaar

Je schrijft over Haralds onvoorspelbaarheid. Kon je je kinderen daartegen beschermen?

“Een klein praktisch voorbeeld: wanneer er was afgesproken dat ze elkaar weer zouden zien, bereidde ik ze er op voor dat het misschien niet door zou gaan. Dan zou de teleurstelling minder groot voor ze zijn. Het was een zoektocht, waarbij ik voortdurend laveerde tussen de gevolgen van Haralds verslaving en mijn verlangen dat de kinderen contact hadden met hun vader. Ik gunde mijn zoon en dochter dat ze onbevangen kind konden zijn, toch hebben ze veel spanning en stress gevoeld.”

Geen happy end

Haar loyaliteit aan Harald wordt in haar naaste omgeving niet altijd begrepen. “Mensen vroegen zich af waarom ik zoveel moeite voor hem deed, hij had me immers aan alle kanten bedrogen. Maar ik kon niet anders. We hadden samen kinderen en een gedeeld verleden van ruim achttien jaar. Wegkijken en afsluiten was voor mij geen optie.”

Wegkijken en afsluiten was voor mij geen optie

In je boek wek je de indruk dat je tot het laatst van hem gehouden hebt.

“Dat klopt, vandaar ook de titel van mijn boek: Liefde blijft. Liefde en haat – haat vind ik een heel naar woord overigens – liggen ergens dicht bij elkaar. Harald heeft me na zijn vertrek tot in mijn kern pijnlijk geraakt met wat hij soms zei en deed. De woede en afschuw die ik daarover heb gevoeld, kwamen voort uit het feit dat hij me zo na aan het hart lag. Ik heb hem inderdaad tot het laatst toe liefgehad.”

Hoe zie je zijn terugval in het licht van zijn geloof?

Ze zucht, blikt even weg. “Dat vind ik ingewikkeld. Of je nu gelovig ben of niet, je bent in de eerste plaats gewoon mens, met alles wat daarbij komt kijken. Maar het complete verhaal, óns complete verhaal, voelt ergens wel als falen. Het is geen happy end.”

Tekst gaat hieronder verder.

• 

  Dan Karaty was jarenlang verslaafd: ‘Toen ik de angstige blik van mijn dochter zag, viel het kwartje’

  Klik hier

Je schreef in je boek over zijn verlangen naar vrijheid. Kan hij het geloof en de duidelijke omheining van een gezinsleven als onvrij hebben ervaren?

“Harald was een vrijbuiter. Waar ik liever wegblijf van grenssituaties, zocht hij ze juist op.” Ze zoekt even naar woorden. “Kijk, als je voetbal ontdoet van regels is het spel het spel niet meer. Zo hebben mensen ook kaders nodig om het spel van het leven te spelen. Als je alle kaders weghaalt, is het geen leven meer. Het wrange is dat op het moment dat hij uit zijn veilige omheining brak, het leven hem tussen de vingers door glipte.”

Politie aan de deur

In haar omzien naar Harald hield Marjo Jezus voor ogen. “Zijn omgang met mensen aan de zelfkant van de maatschappij is een voorbeeld voor mij. Toegegeven, het zorgende zit ook gewoon in mijn aard.” De taken die Marjo met regelmaat op zich neemt zijn veelzijdig: chauffeur, administrateur, wasserette, geld(voor)schieter, kok, trooster of oppepper.

Heb je achteraf weleens het gevoel dat je je liefde en zorg voor Harald te ver hebt doorgevoerd?

Beslist: “Nee. Ik heb geen moment spijt van wat ik voor hem heb gedaan. Ik ben daarin ook trouw gebleven aan mezelf, aan wie ik ben. Terugkijkend vind ik eerder dat ik meer voor hem had moeten doen dan minder.”

Terugkijkend vind ik eerder dat ik meer voor hem had moeten doen dan minder

Wat waren voor jou de zwaarste momenten tijdens zijn terugval?

“Als we geen contact meer met hem konden krijgen. Geen bericht was slecht bericht. We wisten dan niet of hij nog leefde. Echt, dan kruipen de dagen en nachten tergend langzaam voorbij.

Tijdens zijn laatste levensuren wist ik dat het heel erg mis was. Hij had een duidelijk signaal afgegeven en was verder niet te bereiken. Tussen zijn woorden ‘Je moet me laten gaan’ en het moment dat de politie daadwerkelijk voor de deur stond… Het duurde eindeloos. Het was verschrikkelijk.”

Boek

Marjo hield sinds Haralds terugval een dagboek bij om van zich af te schrijven. Na zijn overlijden begint ze alle notities uit te typen, te ordenen tot een goedlopend verhaal, tot een boek. Een ode aan liefde en trouw. Een hommage aan de man van wie ze veel gehouden heeft.

Waarom wilde je dit boek schrijven?

“Ik ben natuurlijk niet de enige op deze wereld die erge dingen heeft meegemaakt en er zijn ontelbaar veel boeken en autobiografieën geschreven”, relativeert ze nuchter. “Evengoed is ieder verhaal uniek en ik geloof dat het helpend kan zijn om te lezen hoe een ander met lijden omgaat, of om erkenning te krijgen: hé, ik sta niet alleen in mijn moeilijkheden. Ik hoop dat mijn verhaal een bemoediging is voor anderen.”

Tekst gaat hieronder verder.

• 

  Ze verloor haar 16-jarige dochter aan kanker. Onlangs overleed Margreet zelf aan dezelfde ziekte

  Klik hier

Wat vond je het moeilijkst om op papier te zetten?

“Twee dingen. Als eerste wat ik wel of niet zou schrijven over de kinderen. Het verhaal gaat over een deel van hun leven, maar ik had wijsheid nodig om te bedenken wat op papier zou komen en wat niet.

Daarnaast wilde ik het niet mooier maken dan het was, maar tegelijk ook erend blijven naar Harald toe. Inmiddels krijg ik regelmatig te horen dat mensen het een respectvol en liefdevol boek vinden. Met dank aan de meelezers die mij tijdens het schrijfproces van feedback voorzagen.”

Wat hoop je dat mensen meenemen na het lezen van jouw boek?

“Ook al gebeuren er dingen die je niet begrijpt, al loopt het leven anders dan je had gehoopt, God is er voor je.”

Geloof

God. Haar hele leven heeft Marjo haar toevlucht bij Hem gezocht. “De situatie met Harald heeft mijn geloof niet laten wankelen, maar juist verdiept. En het heeft mijn opdracht verdiept: heb God lief boven alles en je naaste als jezelf. Er zijn voor de mensen die Jezus op mijn pad brengt.”

Ben je boos op God geweest?

“Nee.”

Je had zo je best gedaan, zo geloofd in jullie huwelijk, en Gods zegen ervaren. De verdrietige afloop heeft je op geen enkele manier teleurgesteld gemaakt?

“Nee. Wel vertwijfeld. We hebben ontzettend veel gebeden voor Harald, voor heling. Ik had meerdere gebedsgroepen om me heen. Via WhatsApp kon ik altijd weer nieuwe punten droppen, waar mensen dan direct voor gingen bidden. Hoe zit het met de verhoring van die gebeden? Je ontdekt dat het leven niet maakbaar is en ik geloof dat God soeverein is.”

Voor mij is het belangrijk dat ik God vertrouw en dat ik mijn rust vind in Hem

Is het leven ook niet maakbaar als je bidt?

“Nee. Geloof heeft iets van een mysterie. Ik heb geen pasklare antwoorden. Ik kan daarom niet uit de voeten met een welvaartsevangelie dat ons hier op aarde al health & wealth belooft. We moeten het leven met God niet mooier maken dan het is. Voor mij is het belangrijk dat ik God vertrouw en dat ik mijn rust vind in Hem. Daar gaat het om, denk ik. Een keuze die ik elke dag bewust maak, ook al snap ik vaak niks van de gang van zaken.”

Toekomst

Het overlijden van Harald is inmiddels ruim vijf jaar geleden. “Ik denk dat ik vrij ver ben in het verweven van het gemis in mijn leven”, vertelt Marjo. “Maar omdat rouw in golven komt, is er soms ineens weer een intens droef moment, waar ik dan zelf verbaasd over ben hoe diep dat gaat.”

Wat heeft jou geholpen bij het rouwen?

Ze telt op haar vingers af: “Bewegen, buitenlucht en vrienden. Rouw heeft tijd en ruimte nodig. Je moet opnieuw ontdekken hoe je je leven wilt inrichten. Iemand als Manu Keirse pleit voor rouwverlof. Er gebeurt echt iets met je brein als je rouwt. Je kunt niet van mensen verwachten dat ze na verlies optimaal blijven functioneren. Gewoon doorgaan met leven, ’s morgens uit je bed komen en elke dag het broodnodige doen, daar hebben de meeste rouwenden in het begin al meer dan genoeg aan.”

Ik kreeg vaak te horen dat ik sterk ben, maar ik had zonder steun van mijn netwerk echt niet staande kunnen blijven

Heb je tips voor omstanders als het verlies al wat langer geleden is?

“Zwijg de overledene niet dood. Noem af en toe diens naam. Je merkt dan vanzelf of diegene erover wil praten of niet.”

Wat heb je in deze moeilijke periode over jezelf geleerd?

“Dat ik andere mensen nodig heb. Ik kreeg vaak te horen dat ik sterk ben, maar ik had zonder steun van mijn netwerk echt niet staande kunnen blijven.”

Zou je weer open kunnen staan voor een nieuwe liefde?

Ze schiet in de lach en haar hele gezicht doet mee. “Je durft, die vraag krijg ik niet vaak. Eerlijk? Sinds een klein jaar, ja. Dat voor mezelf toegeven vond ik trouwens best een ding. Het besef blootleggen dat je iets mist, maakt dat je vóelt dat je het mist. Ik heb overigens geen zin om op allerlei datingsites te gaan zitten. Ik hoop hem eigenlijk spontaan in real life tegen te komen.”

Meer lezen? Je kunt het boek Liefde blijft van Marjo Rodenburg nu bestellen.

• 

  Mishandeld, schulden en depressief. Predikant Cynthia Haaswijk (52) vocht zich uit het donker

  Klik hier