Er is een flauwe grap over Samuel, een joodse gelovige in Jeruzalem, die zo vaak als hij kon naar de Klaagmuur ging om daar tot God te bidden om vrede. We volgen allemaal het wereldnieuws en weten dat die vrede helaas nog altijd ver te zoeken is. Dat merkte ook de atheïstische buurman van de trouwe bidder op. Daarom vroeg hij, toen hij Samuel weer eens thuis zag komen van zijn gebedsmoment bij de Klaagmuur: “Hoe voelt het nou om je God dag in, dag uit te smeken om vrede?” Samuel antwoordde: “Het voelt elke keer weer alsof ik tegen een muur sta te bidden.”

Je zou het een grap kunnen noemen, maar ook een serieuze geloofservaring. Want waar gelovigen zijn, zijn bidders. En waar bidders zijn, zijn twijfelaars. Bijna iedereen die probeert een gebedsleven te onderhouden, kent wel momenten van zwakte. Van eenvoudigweg afgeleid raken of in slaap vallen, tot donkere momenten van wanhoop waarin je je serieus afvraagt of er wel iemand is die luistert. Het kan zo stil blijven daarboven, dat je er moedeloos van zou worden. Hoe kunnen we omgaan met die spanning?

Maak het niet te ingewikkeld

De eerste manier om met gebedsproblemen om te gaan, is misschien verrassend, maar komt linea recta van Jezus: het kan zijn dat je te veel probeert te bidden. Of, zoals Hij het zelf zei: “Bij het bidden moeten jullie niet eindeloos voortprevelen zoals de heidenen, die denken dat ze door hun overvloed aan woorden verhoord zullen worden” (Matteüs 6 vers 7). Nadat Jezus dat had gezegd, leerde Hij zijn leerlingen het Onze Vader, zijn bekende gebed. Het bestaat uit een bescheiden aantal eenvoudige zinnetjes waarin diepe betekenis schuilt. Zo’n gebed is genoeg, stelt Jezus, “jullie Vader weet immers wat jullie nodig hebben, nog vóór jullie het Hem vragen” (vers 8).

Je mag het gebed van anderen lenen

In veel kerken wordt het Onze Vader elke zondag gebeden. Toen ik jonger was, vond ik dat een beetje raar. Telkens weer diezelfde woorden prevelen, waarom verzinnen mensen zelf geen mooi en authentiek gebed? Maar hoe langer ik gelovig ben, hoe meer waardering ik krijg voor de vaste gebedsformule. Je hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden: het gebed ligt al voor je klaar, je hoeft het alleen maar uit te spreken. Wat je vandaag ook gelooft, hoe je vandaag ook in je vel zit. In de loop der jaren is het Onze Vader niet sleets geworden in mijn leven, maar heeft het juist aan betekenis gewonnen. Elke keer dat ik het bid, slijten de tijdloze beden zich dieper in mijn ziel. Komen er meer herinneringen aan andere keren dat ik het gebed uitsprak naar boven. Bij oma aan tafel, bij opa aan het graf, in tientallen autoritten, in honderden kerkdiensten, bij het ontwaken en het slapengaan.

Behalve het Onze Vader zijn er nog veel meer vaste gebedsteksten. Traditionele kerkstromingen werken er al eeuwen mee, er zijn boekjes te over waarin je woorden mag lenen die je kunt bidden als het even te stil is in jezelf. Naast die aloude overleveringen ontstaan tegenwoordig ook online mogelijkheden. Behalve apps om te mediteren, te studeren en talen te leren, zijn er ook apps die helpen om te bidden. Dat is het troostrijke aan gebed: het hoeft niet helemaal uit jezelf en je sterke ziel te komen, je mag het gebed van anderen lenen.

God draagt je allang

Het mooie is dat een gebed niet eens iets verbaals hoeft te zijn. Als Nederlandse protestanten zijn we heel talig ingesteld. We moeten woorden kunnen geven aan wat we geloven en waarom en hoe. Daar is op zich niets mis mee. Toch is er meer dan alleen het woordelijke. Gebeden kunnen ook zuchten zijn. Gebeden kunnen ook daden zijn. Als het Nieuwe Testament ons oproept te bidden zonder ophouden, betekent dat echt niet dat onze lippen continu moeten bewegen. Dat zou zelfs een overtreding zijn van wat Jezus hierboven zei. Bidden is een grondhouding waarin we voortdurend, waar we ook zijn en wat we ook doen, proberen in verbinding te blijven met de God die ons schiep en draagt.

Op dezelfde manier haal ik altijd veel bemoediging uit de gedachte dat God niet afhankelijk is van mijn gebedsleven. Het is niet zo dat ik God elke keer wakker moet roepen door te bidden. Alsof Hij niet altijd en overal aan het werk is. Nee, Gods Geest waait overal, of ik dat nou wil of niet, of ik nou bid of niet. Dat ontspant mijn blik op bidden. Iemand vergeleek Gods activiteit op aarde eens met een stromende rivier. Ik kan die rivier niet tegenhouden en ik kan hem ook niet harder laten stromen. Wat ik wel kan doen, is drinken uit de rivier en me mee laten wiegen door de heilzame stroom. Dát is wat je doet als je bidt: je aansluiten bij Gods handelingen die al bezig waren voordat jij bad en die nog lang na jouw amen zullen doorgaan.

In Shadowlands, een film waarin Anthony Hopkins de rol van de bekende christelijke apologeet C.S. Lewis speelt, komt een wijze uitspraak voor. “Ik bid niet om God te veranderen,” zegt Lewis bij monde van Hopkins, “ik bid om mezelf te veranderen.” Denk eens terug aan de gelovige Samuel die elke dag om vrede bad. Wat hij deed, was niet alleen het roepen tot God om vrede. Wat hij gelijktijdig deed, was de vrede in zichzelf wakker roepen. Iemand die elke dag om vrede bidt, móét zelf wel vrediger door het leven gaan. Bidden doe je misschien niet in de eerste plaats voor de redding van de wereld, maar voor de redding en (her)vorming van jezelf. Als ik mijn handen open- of dichtvouw om te bidden, kan ik ze niet tot vuisten ballen. Dat alleen al is winst.

Klagen is ook bidden

Er is nog een laatste denktrant die kan helpen bij bidders die het gevoel hebben dat ze tegen een muur bidden: de klacht. “Word wakker, Heer, waarom slaapt U? Ontwaak!” Dat zijn geen eerbiedige teksten. Misschien zou je er zelfs opmerkingen over krijgen als je ze in een gebedskring of kerk zou uitspreken. Maar ze staan midden in de Bijbel, in Psalm 44. Het is iets wat we een beetje zijn verleerd: gelovig klagen. Verschillende personages in de Bijbel, zoals Job, Habakuk en de schrijvers van verschillende psalmen, durfden hun beklag te doen bij God.

Ook al klinkt het brutaal om dat te doen en moet je natuurlijk altijd oppassen dat je niet hoogmoedig of regelrecht vijandig wordt, toch kan het goed zijn om biddend te klagen. Als je ziet hoeveel kwaad er in de wereld, je omgeving of persoonlijk leven gebeurt, en je kunt die ellende niet rijmen met de goedheid van God, doet dat pijn. Die pijn mag je uiten tegenover God. Het gebeurt zo vaak in de Bijbel. Sterker nog, Jezus zelf vraagt in zijn laatste momenten nog aan God, gebruikmakend van een psalm: “Waarom hebt U Mij verlaten?” We moeten niet al te vroom ons hoofd schudden bij een oprechte, gelovige weeklacht richting de hemel. Klagen kan het gelovigste zijn wat je kunt doen in bepaalde situaties. Je bent niet de eerste, je bent niet de enige en je zult niet de laatste zijn.

Klagen kan het gelovigste zijn wat je kunt doen

Talen van gebed

Zoals alle mensen hun eigen ‘talen van de liefde’ hebben en hun unieke sociaal-emotionele huishouding, zo heeft iedereen ook eigen ‘talen van het gebed’. Sommige mensen lukt het om zich op vaste tijdstippen terug te trekken en uren het contact te zoeken met God. Anderen voelen vertwijfeling of zelfs woede. Weer anderen willen wel bidden, maar vinden het moeilijk om zich te concentreren en op dezelfde manier te bidden als hun ouders het hun voordeden. Het goede nieuws is dat dit niet hoeft. Jezus zei dat Gods huis vele kamers heeft. Voor alle kinderen van God ziet zo’n kamer er net weer anders uit. En met al die verschillende kinderen heeft God ook weer een verschillende omgang. Er zijn wel duizend manieren om te bidden. Het is zonde om te denken dat er maar twee of drie zijn, en vervolgens vast te lopen en het gebed dan maar op te geven. Gebed is een wereld om te ontdekken en de meeste gelovigen hebben nog maar een klein stukje van het eerste pad bewandeld.

• 

  Bidden voor zieken: waarom geneest niet iedereen?

  Klik hier