Het eerste Bijbelboek over Jezus (het evangelie volgens Matteüs) eindigt met een opdracht van Hem aan al zijn volgelingen: “Mij is alle macht gegeven in de hemel en op de aarde. Ga dus op weg en maak alle volken tot mijn leerlingen, door hen te dopen in de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest, en hun te leren dat ze zich moeten houden aan alles wat Ik jullie opgedragen heb. En houd dit voor ogen: Ik ben met jullie, alle dagen, tot aan de voltooiing van deze wereld.”

Zo is het einde van dat boek niet het einde van het evangelie. Integendeel: er begint een nieuw hoofdstuk, nu zijn wij aan zet.

In de eerste decennia na Jezus’ kruisiging en opstanding zijn zijn leerlingen met deze opdracht aan de slag gegaan. Het verhaal gaat dat leerling Tomas helemaal tot aan India is gekomen en Maria Magdalena in Frankrijk. De apostel Paulus maakte grote reizen door het hele Romeinse Rijk. Dat imperium bood redelijk goede logistieke mogelijkheden, waardoor de eerste christenen het evangelie van Jezus in alle uithoeken konden doorvertellen. Maar wat dreef deze mensen eigenlijk? Geldt de Grote Opdracht van Jezus ook nog steeds voor ons, vandaag de dag? En wat betekent zending?

Tolerant en onverschillig

Laten we beginnen met een eerlijke constatering: zending heeft altijd iets pretentieus. In Bijbelse tijden waren andere volken dat niet zo gewend. Zij geloofden dat er veel verschillende goden waren en dat die allemaal hun eigen domein hadden. De huisgod in je voortuin of bij je persoonlijke altaartje. De god van het bos om de hoek, de god die in die grote boom daar huist, de goden van zeeën en rivieren, de god van je stad en je land. In dat geloof zit iets tolerants en ook iets onverschilligs. Jouw god is de jouwe, mijn god is de mijne. Steek ik de rivier over, dan verruil ik het gebied van de ene god voor dat van de andere.

Als een groot rijk, bijvoorbeeld het Babylonische of het Romeinse, een ander land annexeerde, schafte het de lokale godsdienst niet af. Het veranderde wel, er ontstonden als vanzelf allerlei mengvormen tussen beide religies. Over het algemeen nam zo’n rijk de goden van de onderworpen volken gewoon in z’n pantheon op. Dan had je er weer wat goden bij, zo ging dat.

En toen kwam de Bijbelse God. Die was heel anders. Al in de eerste zin van de Bijbel ontmoeten we een God die hemel en aarde claimt als zijn schepping. En als God zijn grote verhaal begint met Abraham, de voorvader van veel mensen en de vader van alle gelovigen, zegt Hij: “In jou zullen alle volken op aarde gezegend worden” (Genesis 12:3). Voor die tijd was dat een revolutionair idee. Nog lang hebben de mensen eraan moeten wennen dat God niet alleen op één berg woonde of in één tempel, of in de broekzak van één volk zat. Dit was een God van alle volken op aarde. En daar moeten we iets mee.

Laat eerst maar eens zien dat het jouzelf menens is

Oprechte vreugde

Het jodendom en het oudtestamentische geloof kiezen over het algemeen sterk voor een beschermende houding. Men denkt: wij hebben het voorrecht om dicht bij de enige ware God te leven, dus laten we zijn woorden en verhalen zorgvuldig bewaren. En zorgen dat we die heilige traditie niet laten verwateren, maar doorgeven aan de volgende generaties. De wereld en de kerk hebben veel te danken aan die nauwkeurigheid en zorgzaamheid. Mozes verbond er een belofte aan voor zijn volk: “Alle volken die dat zien en van deze wetten horen, zullen zeggen: ‘Wat is dat grote volk wijs en verstandig!’ Want welk volk, hoe groot ook, heeft goden zo dichtbij als wij de HEER, onze God, telkens als wij Hem om hulp roepen? En welk volk, hoe groot ook, heeft wetten en regels zo rechtvaardig als het onderricht dat ik u nu geef?” (Deuteronomium 4:6-8)

Hier zie je het oudste, onmisbare gezicht van wat het is om missionair gelovig te zijn. Missionair zijn begint ermee dat je zelf een oprechte en diepgaande vreugde uitstraalt die samenhangt met je geloof. Vreugde die aanstekelijk is en nieuwsgierig maakt. Als het Bijbelse volk Israël deed wat het moest doen, hoefde het verder geen zending te bedrijven. Alle andere volken zouden vanzelf zien dat er iets bijzonders met hen aan de hand was. Dat zou de hele wereld uiteindelijk nieuwsgierig maken naar hun God. Ik geloof nog steeds dat dit de basis is van missionair geloven: laat eerst maar eens zien dat het jouzelf menens is.

Niet mijn avontuur

Toch gaat Jezus’ opdracht aan zijn leerlingen verder dan dit. Hij stuurt hen daadwerkelijk naar alle uiteinden van de aarde. Ze moeten op missie. Nu is het belangrijk om te noteren wat theologen hierover zijn gaan zeggen in de afgelopen tientallen jaren. Zij gebruiken de term ‘Missio Dei’, wat ‘Gods zendingswerk’ betekent. Daarmee bedoelen ze dat zending uiteindelijk niet is wat ik met een bijbeltje in m’n hand en een landkaart op tafel zit te bekokstoven. Gods missie is zijn werk en zijn plan. Als ik er niet aan meewerk, gaat Gods missie gewoon door. Het is niet mijn avontuur, maar zijn bevrijdingswerk voor de hele wereld.

Zendingswerk is niet per se een spelletje risk

Voordat Jezus de leerlingen op weg stuurt, zegt Hij: “Mij is alle macht gegeven in de hemel en op de aarde.” Die soevereine inleiding moeten we niet vergeten. Zendingswerk is niet per se een spelletje risk waarbij christenen het leger van de Heer zijn, op weg gestuurd om terrein te veroveren. Wie er zo naar kijkt, kan drammerig en gewelddadig worden en minachtend gaan denken over alle andere plaatsen en volken. In de geschiedenis is daar een hoop verkeerd mee gegaan door de hoogmoed en agressie van westerse christenen in niet-westerse landen. Zij waren de volgorde even vergeten.

De volgorde is dat de hemel en aarde en alle mensen allang toebehoren aan God. Als christen kun je geen gebied bereiken waar Gods Geest nog niet heeft gewaaid. Als christen ben je zelf van dag tot dag afhankelijk van diezelfde Geest. Jij hebt de genade die je verkondigt net zo hard nodig als alle andere mensen. Het kan zijn dat je denkt op weg te zijn om zieltjes te winnen, maar dat de eerste ziel die nog gewonnen moet worden, die van jezelf is. God werkt langs mysterieuze wegen.

Missie in eigen land

En soms ligt die missie veel dichterbij dan je zou verwachten. Bij zendelingen hebben we het beeld van verre reizen en vreemde landen. Dat kan zo zijn. Een deel van Jezus’ leerlingen verliet Israël. Iets wat na het jaar 70 logisch en onvermijdelijk werd, toen het Romeinse leger de stad Jeruzalem verwoestte. Maar al die tijd zijn er niet alleen maar zendelingen naar afgelegen streken gereisd. Jakobus – de broer van Jezus – en Petrus – Jezus’ belangrijkste leerling – bleven lange tijd in Jeruzalem en bouwden daar aan een christelijke gemeenschap. Eén die in de gunst stond bij het hele volk vanwege haar onderlinge liefde en economische solidariteit. Missie in eigen land, gewoon door te zijn wie je bent in Christus.

Blinde vlek

In de eerste vele eeuwen van onze jaartelling lag er in het traditionele christendom een nadruk op buitenlandse zending. Niet zo gek: er waren duizenden talen om de Bijbel in te vertalen, talloze streken om de naam ‘Jezus’ voor het eerst in uit te spreken. Maar als we alleen maar kijken naar wat wij de ander kunnen brengen, ontstaat er een blinde vlek. Dan vergeten we hoezeer Gods missie onszelf ook nog moet transformeren. We nemen het stokje iets te veel over van Christus en denken zijn heerschappij te moeten bevechten met ónze strijd – desnoods met machtsmiddelen. En we vergeten ons eigen huis op orde te maken. Want terwijl westerse kerken trouw missionarissen naar andere werelddelen blijven zenden, reizen er ook steeds meer zendelingen de andere kant op. Naar geseculariseerd Europa, waar ze allang niet meer weten waar die Jezus ook alweer voor stond.

Het belangrijkste is dit: er is een eeuwige beweging gaande van Gods liefde en genade en Jezus’ onderricht en bevrijding. In die omhelzing past de hele wereld, passen alle volken. Iedereen die dat weet, is geroepen om in dat licht te leven. Zichzelf en de ander dat goede te gunnen. Dichtbij en/of ver weg die vrede helpen verder te verspreiden.

• 

  Elvis vertrok vanuit Nigeria naar Amsterdam om aanbidding te leiden: 'Ik kwam aan op Schiphol en dacht: waar is al het zand?'

  Klik hier