Als vrouw sta je in de christelijke wereld al snel op achterstand, ontdekte Anne Westerduin (54) al als twintiger. Na haar studie theologie in Utrecht wilde ze verder studeren en promoveren. De studiebeurs die ze hiervoor aanvroeg bij een kerkelijk fonds, werd aanvankelijk toegewezen. “Maar twee weken later kreeg ik een brief dat de beurs weer was ingetrokken. Op basis van mijn voornaam dachten ze dat een man deze had aangevraagd”, vertelt ze, terwijl de verbazing na al die jaren nog steeds doorklinkt in haar stem. “Destijds konden alleen mannen aanspraak maken op deze toelage.”

Zelfgebakken taart

Het is nu dertig jaar later en er is veel veranderd. Maar een stem geven aan vrouwen die niet worden gehoord, werd een terugkerend thema in haar leven. Anne vertelt erover in Middelharnis, in een van de zorglocaties van CuraMare. Het is de zorgorganisatie op de Zuid-Hollandse eilanden waar zij sinds oktober lid van de raad van bestuur is.

Ze werd in christelijke kring vooral bekend door haar werk bij de EO, waar ze van 2004 tot 2009 hoofdredacteur was van Eva en organisator van tientallen vrouwenevenementen.

Die kleintjes zijn echt de kers op mijn levenstaart

Anne is getrouwd met Maarten en heeft drie volwassen kinderen die het huis uit zijn. Sinds drie jaar is ze oma, een rol die ze net zo belangrijk vindt als haar werk. “Die kleintjes zijn echt de kers op mijn levenstaart, ik breng graag veel tijd met ze door. Daarnaast houd ik van wandelen, museumbezoek en van gesprekken met vrienden en familie, waarbij goede koffie met zelfgebakken taart niet mogen ontbreken.”

‘Hopeloos ouderwets’

Zo zelfbewust als ze nu overkomt, begon ze haar carrière niet, bekent ze. Na haar gestrande promotie-avontuur startte Anne met haar eerste baan als godsdienstdocent. “Daar kwam mijn studie theologie in elk geval nog van pas.” Aan het einde van haar tijdelijke contract mochten de leerlingen haar beoordelen, vertelt ze. “Wat kwam daaruit? ‘Mevrouw Westerduin is de ideale leraar. Ze heeft altijd belangstelling voor je, is te vertrouwen en als er iets is, is zij de docent naar wie je toe gaat.’ Maar er stond bij: ‘Ze kleedt zich wel hopeloos ouderwets.’”

Anne kan er inmiddels smakelijk om lachen. “Ze hadden gewoon gelijk.”

Mannelijke hoofdredacteur

Anne vervolgde haar loopbaan bij de EO. Vanuit haar theologische achtergrond ging ze bij Eva opnieuw doordenken wie christelijke vrouwen zijn: wat drijft hen, waar verlangen zij naar, en waar lopen zij in het dagelijks leven tegenaan? In het blad en tijdens andere activiteiten probeerde ze minder nadruk te leggen op problemen en meer op de kracht en eigen stem van vrouwen.

In die periode bestond de leiding van de EO nog uitsluitend uit mannen; bij Eva volgde Anne een mannelijke hoofdredacteur op. Ook hier merkte ze dat er een bepaald beeld van vrouwen leefde.

Hoe zag dat eruit: verantwoordelijk zijn voor een vrouwenmagazine waarover ook mannen hun zegje wilden doen?

Anne schiet in de lach. “Terwijl ik me baseerde op lezersonderzoeken onder vrouwen en daarom bewust scherpere keuzes maakte, kreeg ik regelmatig suggesties van mannelijke collega’s. Bijvoorbeeld: ‘Alle vrouwen houden van Blauw Bloed.’ Of: ‘Mijn vrouw vindt Bert van Leeuwen zo sympathiek, interview hem eens.’”

Is dat niet gewoon goedbedoeld meedenken?

“Natuurlijk was dat meestal zo bedoeld. Maar het laat ook iets zien van een bredere christelijke cultuur waarin mannen gewend zijn namens vrouwen te spreken of voor hen te denken. Daardoor wordt de zelfstandigheid van vrouwen ongemerkt beperkt. Daarachter zit vaak het idee dat vrouw-zijn pas echt tot zijn recht komt in aanvulling op de man. Deze gedachte wordt ook vandaag binnen sommige christelijke bewegingen nog nadrukkelijk uitgedragen.”

Lees jij de Bijbel anders, als het gaat om vrouwen?

“Ja. Ik lees Bijbelteksten die hierover vaak worden aangehaald niet als directe uitspraken over de rol van vrouwen vandaag, maar als teksten die zijn gevormd door hun tijd en cultuur. Daardoor kun je ze niet een-op-een toepassen op deze tijd, maar vragen ze om theologische doordenking.”

Anne ervaart sommige traditionele man-vrouw-rolpatronen in christelijke kring als “clichématig en benauwend”. “Niet alleen voor vrouwen, maar ook voor mannen. Die worden al snel neergezet als stoer, dominant, achter de barbecue. Of collectief geproblematiseerd, bijvoorbeeld door het idee dat zij allemaal risico lopen op pornoverslaving. Veel mannen herkennen zich daar niet in. Maar er ontstaat intussen wel een beeld waarvan mannen denken dat ze eraan moeten voldoen. Dat vind ik jammer.”

Gebroken rug

Terwijl Anne bezig was met de cultuurverandering bij Eva, zette een auto-ongeluk haar in 2008 abrupt stil. Ze belandde met een gebroken rug in het ziekenhuis. Maandenlang droeg ze een gipskorset en was het onduidelijk of ze volledig zou herstellen.

Ook haar geloofsleven werd hierdoor beïnvloed, vertelt ze. “Tijdens die herstelperiode werd ik me sterker bewust van mijn positie als hoofdredacteur en als christelijk gezicht. Ik merkte dat mijn geloofsbeleving daar niet langer vanzelfsprekend bij aansloot. Het begon te knellen. Daarom nam ik me voor niet terug te keren naar mijn oude baan. Niet omdat ik iets tegen de EO had, maar omdat die rol niet meer bij mij paste.”

Waarin voelde je je beperkt?

Anne zoekt naar woorden. “Zo’n rol op het podium vroeg in die tijd bij de EO om heldere en herkenbare geloofsverhalen. Terwijl ik in die periode juist ervoer dat het leven van een christen ook breuklijnen kent: ook als je Gods goedheid ervaart, loopt het niet altijd goed af en op veel vragen krijg je geen antwoord. Media lenen zich minder goed voor die nuance; in elk geval destijds. Daarom was het tijd voor een volgende stap.”

Vrouwen op eigen benen

Anne besloot het roer om te gooien en een eigen beweging te beginnen voor vrouwen: Sestra. “Daarmee ging ik me meer richten op het – sorry, het is een vreselijk woord – empoweren van vrouwen: op eigen benen staan, niet vast blijven zitten in afhankelijkheid, en ruimte nemen om verantwoordelijkheid te dragen voor je eigen leven en de keuzes die daarbij horen.”

Na een paar jaar verkocht ze Sestra en koos ze voor het bedrijfsleven: ze werd directeur-uitgever bij Royal Jongbloed en volgde een managementstudie. Om daarna bestuurder te worden in de zorg: eerst acht jaar in de gehandicaptenzorg en nu als lid van de raad van bestuur van een grote zorgorganisatie met meer dan drieduizend medewerkers.

• 

  Download gratis de nieuwe Visie-app en lees Visie waar en wanneer je wilt!

  Download gratis de nieuwe Visie-app en lees Visie waar en wanneer je wilt!

Welke rode draad loopt er door al deze functies en organisaties?

“Identiteit en zingeving staan eigenlijk in al die rollen centraal. Meestal werk ik in een christelijke context, maar ik zoek altijd naar ruimte en inclusie. Ik help organisaties om onder woorden te brengen wat voor hen belangrijk is en dat ook in praktijk te brengen. Tegelijk vind ik het belangrijk om zelf te blijven leren en me te ontwikkelen. Daarom ben ik in 2021 alsnog gestart met een promotietraject.”

Henri Nouwen

Na al die jaren komt het dus toch van de promotiestudie die haar als twintiger werd ontzegd. Anne vertelt dat ze dit jaar hoopt te promoveren op de theologie van Henri Nouwen, die in 1996 overleed. Hij schreef het beroemde boek Eindelijk Thuis, over de gelijkenis van de verloren zoon, dat bij veel christenen in de boekenkast staat. “Zijn werk raakt mij, omdat hij zijn innerlijke worstelingen onderdeel maakt van zijn geloof en theologie. Hij belicht in dat boek zowel de rol van de jongste zoon, als die van de oudste zoon en de vader, en laat zien dat ieder mens uiteindelijk geroepen is om te worden zoals de vader.”

Als mannen én vrouwen meedoen, wordt het spreken over God rijker en veelzijdiger

In haar onderzoek gebruikt ze Henri Nouwen als voorbeeld. Ze wil laten zien wat historisch onderzoek al heeft aangetoond: vrouwen spelen vaak een rol bij het ontstaan van theologie, maar hun bijdrage raakt uit beeld wanneer die wordt opgeschreven en doorgegeven. Volgens Anne is dat een gemiste kans. “God laat zich niet door één stem of perspectief vertegenwoordigen. Als mannen én vrouwen meedoen, wordt het spreken over God rijker en veelzijdiger.”

Dus vrouwen hebben ook invloed gehad op dat beroemde boek van Henri Nouwen?

“Om dit te achterhalen, ben ik naar Canada gegaan, waar hij een groot deel van zijn leven doorbracht. Ik heb niet alleen zijn archief en zijn bronnen bestudeerd, maar ook gesproken met mensen die hem goed hebben gekend. En ja, mijn onderzoek laat zien dat het gedachtegoed in Eindelijk Thuis niet uitsluitend door Nouwen alleen is gevormd. Het is het resultaat van een gedeeld proces, waarin vrouwen een inhoudelijke en richtinggevende rol hebben gehad.”

Wat toont dit volgens jou aan?

“Dat mannen en vrouwen elkaar nodig hebben om samen tot een verhaal te komen dat recht doet aan de rijkdom van het geloof. Over dat onderwerp zijn we binnen de christelijke traditie nog lang niet uitgepraat.”

• 

  Hoe is het nu met... Esther Tims?

  Klik hier