Wat je hormonen je vertellen tijdens de overgang: ‘Hoi, ik ben Oestrogeen’

Ik weet niet precies wanneer het begonnen is, wel dát het begonnen is. Aan mijn cyclus merk ik weinig verschil, met dank aan de Mirena-spiraal, die wat mij betreft nog wel een poosje in mijn baarmoeder mag blijven hangen. Maar er zijn dingen aan het veranderen. “Heb je kanker of zo?” vroeg mijn tienerdochter laatst, toen ik de zoveelste haardos uit mijn borstel plukte. Tienerdochters en tact gaan niet zo goed samen. Ik legde uit dat kanker je niet kaal maakt, maar dat de chemokuren de boosdoener zijn. En dat mijn haaruitval een andere oorzaak heeft: de overgang.

Eerst vond ik het niet zo erg. Mijn volle bos was een beetje veel van het goede en ik hou van sluike kapsels, dus kom maar op met die uitval. Maar van lieverlee begint het verschijnsel me te verontrusten. Stopt dit nog een keer of houd ik straks alleen een paar armzalige plukjes over? Er komen lijnen in mijn gezicht die er eerder niet zaten. Hoewel ik met mijn lachrimpels en de horizontale groeven in mijn voorhoofd prima kan dealen, word ik wat minder enthousiast van de accolades rond mijn mond. Het haalt iets van de vrouwelijkheid weg uit mijn trekken. De overgang begint serieuze vormen aan te nemen.

Stopt dit nog een keer of houd ik straks alleen een paar armzalige plukjes over?

Hoe werkt dat nu eigenlijk in mijn lijf, die hele overgang? Of wacht, laten we eerst het woord overgang even onder de loep leggen. De overgang is een parapluterm voor de perimenopauze, de menopauze en de postmenopauze. De perimenopauze is de fase van klachten en van een cyclus die overhoop ligt, de menopauze het moment van de allerlaatste menstruatie en de postmenopauze de periode erna. Met mijn 48 jaar en uitdunnende bos zit ik in de perimenopauze. Ik ben nieuwsgierig naar wat er allemaal gebeurt in mijn lijf. Toen ik ontdekte dat ergens in mijn lichaam een vergadering was belegd van het hele team aan hormonen, besloot ik als fly on the wall aanwezig te zijn. Ik kan je vertellen: dat was de moeite waard.

Hormonale vergadering

Ze waren één voor één binnen komen druppelen en hadden plaatsgenomen aan een grote ovale tafel, ergens in een achterkamertje van mijn lijf. Aan het hoofd zat Oestrogeen, bevallig als altijd, maar ze oogde minder fit. Naast haar was Progesteron met een zucht gaan zitten, tegenover Testosteron. Serotonine en Oxytocine zaten tevreden-soezerig voor zich uit te staren. FSH en LH waren als laatste gearriveerd. Deze twee managers uit de hypofyse oogden geagiteerd, licht opgefokt.
Ik zat er als een mugje op de muur, niemand zag mij – en ik maakte alles mee.

“Welkom bij de overgangsvergadering”, zei Progesteron. Op de agenda staat één punt: het grote herschikken van de hormonale huishouding.”

Oestrogeen: vamp richting pensioen

Oestrogeen trapte af. “Lieve collega’s, ik heb tientallen jaren de toko hier gerund. Van glanzend haar tot soepele huid, van goed humeur tot sterk hart – noem het op en ik zorgde ervoor. Maar de laatste tijd neem ik wat vaker vrij. Niet uit luiheid, maar simpelweg omdat haar eicellen opraken. Zonder die eitjesproductie word ik minder actief, zo werkt dat nu eenmaal. Dus helaas voor háár…” Met ‘háár’ bedoelde ze natuurlijk mij en ik zette me schrap voor wat er nu ging komen. “Dus helaas voor háár zal ze moeten wennen aan een drogere huid. Ze zal vroeg of laat te maken krijgen met temperatuurschommelingen – opvliegers ja. En over schommelingen gesproken: dat gebeurt ook meer en meer met haar stemming, wellicht hebben jullie dat al opgemerkt.”

Oestrogeen

Ik heb tientallen jaren de toko hier gerund.

Ik wilde reageren: ‘Nou zeg! Dat valt toch wel mee? Ik ben zo steady als wat!’ Maar ik bedacht net op tijd dat ik mijn aanwezigheid dan zou verraden en hield mijn mond. 

“Toen ik actiever was,” ging Oestrogeen verder, “werkte ik nauw samen met Serotonine om haar opgewekt en levendig te houden. Nu ik een stapje terug moet doen, kent ze vlagen van neerslachtigheid. Kijk, Sero en ik zijn er nog wel, maar we zijn wat minder actief. En we zijn wat onvoorspelbaar. Soms zijn we er niet en dan ineens weer wel.”

Progesteron: viert sabbatical

“Ik zit al wat langer in de pauzestand”, merkte Progesteron rustig op. “Ik was ooit de rem op Oestro’s gaspedaal. Haha, weet je nog, Oestrogeen? In jouw vurige jaren was ik hard nodig. Als jij weer eens fanatiek bezig was haar flink levendig te houden, moest ik soms ingrijpen. Dat was nodig voor haar nachtrust, haar balans en gevoel van rust.”

Progesteron

Ik was ooit de rem op Oestro’s gaspedaal.

Ze gaapte even achter haar hand. “Sinds zij een jaar of veertig is, ben ik parttime gaan werken. Ik ben gewoon minder nodig. Maar soms ben ik afwezig terwijl ik aanwezig zou moeten zijn. Dan ben jij, Oestro, ineens weer even actief terwijl ik er niet ben om jou af te remmen. Zit zij met dingen als stress, slecht slapen en hartkloppingen. Dat onvoorspelbare van ons heeft het leven voor haar wel lastiger gemaakt, helaas.”

“Maar”, vervolgde ze welgemoed, “mijn afwezigheid geeft haar ook de kans om zélf op die rem te trappen, om beter naar haar lijf te luisteren, om zonder mijn ingrijpen zelf voor rust en kalmte te zorgen. Ik heb er vertrouwen in dat ze dat zal leren. En als ze het onder de knie heeft, is ze klaar voor een leuke tweede helft.”

Testosteron: lefgozer op retour

Testosteron schraapte zijn keel. “Tja, ik word vaak vergeten. Iedereen denkt dat ik alleen bij mannen hoor, maar ik ben er ook bij vrouwen. Ik heb altijd gezorgd voor energie, spierkracht, motivatie en zin in seks. Net als jullie doe ik een stapje terug. Niet zo rigoureus als jij, Oestro. Jouw terugtrekkende beweging heeft voor disbalans gezorgd in onze ooit zo goede samenwerking. Wanneer ik meer aanwezig ben dan jij, kan dat leiden tot vervelende symptomen. Haaruitval bijvoorbeeld…”
Aha, de dader van de bossen haar in wastafel en borstel.
“… en haargroei op ongebruikelijke plekken”, ging Testosteron onverstoorbaar verder.
Die rare spriet op mijn kin van pasgeleden. En bedankt!

Testosteron

De overgang is niet het einde, het is een herstart.

“Als ik actief ben, voelt ze zich sterk en doelgericht. Maar zit ik in de pauzestand, dan kan ze zich wat futloos voelen, minder gefocust. Toch is dit niet het einde van haar vuur, het verschuift gewoon. Naar binnen, naar kracht zonder bewijsdrang.”
Kracht zonder bewijsdrang, ja, zo zei hij dat. Woorden die rijpheid en hernieuwde stabiliteit beloofden.
“De overgang is niet het einde,” besloot hij, “het is een herstart. En ik blijf – in kleinere doses – haar bondgenoot in moed.” In gedachten wierp ik hem een kushand toe. Bij nader inzien mocht ik hem wel. De spriet heb ik hem vergeven.

Serotonine: teamplayer vraagt om hulp

Serotonine’s stem was een tevreden, kabbelende stem: “Hi, zoals jullie wel weten, zorg ik vooral voor tevredenheid en rust. Oestrogeen zei het al: wij werken samen. Nu Oestro minder actief is, zak ik ook wat in. De vrouw waarin wij ons bevinden, merkt dat aan haar stemming, eetlust en slaap. ”

Serotonine

Ze kan mij ontwaken uit mijn sluimerstand.

“Maar het leuke is: ze kan me helpen! Er zijn tal van manieren waarop ze me tevoorschijn kan roepen. Flink in beweging zijn, op stap met vriendinnen, dansen op haar favoriete nummer, een wandeling in de buitenlucht… Allemaal dingen waarvan ik ontwaak uit mijn sluimerstand. Als beloning schenk ik haar een tevreden, blij gevoel. Sterk staaltje samenwerking, niet?”

Oxytocine: knuffelhormoon in ruststand

“Daar sluit ik me bij aan”, zei Oxytocine. “Sero en ik hebben veel van elkaar weg. Wij zijn de gelukshormonen. Ik zou mijzelf omschrijven als de zachte kracht van verbinding. Klinkt mooi, hè? Ik kom op gang bij aanraking, liefde, een goed gesprek of zelfs een glimlach. Ik ben de reden dat ze warm wordt van een knuffel.”

Oxytocine

Ik kom op gang bij aanraking, liefde, een goed gesprek of zelfs een glimlach.

“Nu ze premenopauzaal is, ben ik wat minder aanwezig. Daardoor zit ze wat vaker in haar binnenwereld. Tegelijk heeft ze natuurlijk nog steeds behoefte aan nabijheid. Mijn advies aan haar zou zijn: roep me, net als Serotonine, tevoorschijn. Met bijvoorbeeld de dingen uit het liedje dat ze soms zingt: zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder. Ik zou daar nog aan willen toevoegen: knuffel. Man, kind, huisdier, vrienden, familie – raak aan, geef een hug, kruip tegen elkaar aan.”

FSH & LH: managers in paniek

Tot dan toe was de vergadering harmonieus, zo niet saai verlopen. Daar kwam echter verandering in toen FSH (follikelstimulerend hormoon) en LH (luteïniserend hormoon) handenwringend het woord namen. Ze vulden elkaar in het spreken moeiteloos aan, als een van tevoren ingestudeerde beurtzang. “Wij hebben de boel altijd naar behoren draaiende gehouden, met rust, reinheid en regelmaat. Maar momenteel is het een chaos. Jullie zijn niet meer gezagsgetrouw. Iedereen doet maar wat.”

FSH & LH

Wij hebben de boel altijd naar behoren draaiende gehouden, met rust, reinheid en regelmaat. Maar momenteel is het een chaos.

In de stilte die volgde, leek niemand te weten wat te zeggen.
“Ik bedoel”, sprak FSH, ditmaal wat kalmer. “Vroeger stuurde ik een vriendelijk seintje naar Oestrogeen dat ze aan de slag moest en dan werd er simpelweg geluisterd. En nu? Niks. Radiostilte. Geen commentaar.”
“Inderdaad”, beaamde LH met een zucht. “Ik probeer ovulaties te regelen, maar de eicellen zijn nagenoeg op. We draaien nog trouw aan de knoppen van een fabriek die wegens omstandigheden gesloten is.” Bij dat ‘wegens omstandigheden’ draaide hij spottend met zijn ogen.

“Oké, oké, ik weet dat het inderdaad wegens omstandigheden is. Maar het is niet makkelijk dat wij ineens buitenspel worden gezet. Zou de vrouw in wie wij al decennia werken bloed laten prikken, dan zou ze ontdekken dat haar FSH- en LH-waarden immens hoog zijn. We werken ons vier slagen in de rondte, zenden aldoor uit dat er gewerkt moet worden, met nul op het rekest. We zijn er moe van, weet je.”
FSH roerde in haar koffiebekertje. “We zullen moeten accepteren dat het oude ritme voorbij is en plaats moeten maken voor een nieuwe balans. Maar eenvoudig is het niet.”

• 8 vragen over de overgang: ‘Heeft bloedprikken zin bij overgangsklachten?’

  Klik hier

Stilte na de storm

Vanaf mijn plek aan de muur hield ik even mijn adem in. FSH had met deze woorden de spijker op de kop geslagen: het oude ritme was voorbij, er moest worden gezocht naar een nieuwe balans.
“Wij hormonen”, zei Oestrogeen, “hebben de vrouw waarin we wonen tientallen jaren geholpen om vruchtbaar te zijn, kinderen te dragen, het leven door te geven. Nu mag ze dat leven doorgeven op een andere manier, vanuit wijsheid en levenservaring.”
“En met lef om haar eigen pad te kiezen”, zei Testosteron met een nadrukkelijke hoofdknik. 
“En met het vertrouwen om te luisteren naar haar eigen ritme”, fluisterde Progesteron.

Er komt een ander soort geluk. Minder pieken misschien, maar dieper, rustiger.

Serotonine zette haar vingertoppen wijsgerig tegen elkaar. “Er komt een ander soort geluk. Minder pieken misschien, maar dieper, rustiger.”
Oxytocine glimlachte een tikje mysterieus: “Verbinding met anderen blijft belangrijk, maar ze zal ook leren zich meer met zichzelf te verbinden.”
“Vaag”, mompelde FSH. “Zweverig”, prevelde LH. Ze konden zich nog niet helemaal neerleggen bij de huidige gang van zaken.
Plotseling keek FSH me strak aan. “Zit daar nu een mug?” “Inderdaad”, zei LH. “Wat doet dat beest hier?” Ze maakte met haar handen een wild zwaaiende beweging richting mij: “Vlieg op!”

Dat was wat ik deed. Opvliegen, de vleugels gespreid, een nieuwe fase tegemoet.