Na jaren te hebben gewerkt in personeelszaken besluit Tessa op haar 32e een nieuwe stap in haar carrière te zetten. Via vrijwilligerswerk bij Stichting Jarige Job – een stichting die kinderen uit gezinnen in armoede een verjaardag bezorgt –  komt ze voor het eerst echt in aanraking met het onderwijs. “Ik kwam weleens op scholen om voorlichting te geven. Toen dacht ik: voor de klas staan is eigenlijk heel erg leuk.” Het idee liet haar niet meer los en ze besloot om te scholen tot leerkracht.

Intense start

Tessa ervaart haar start in het onderwijs als intens, zeker in combinatie met een jong gezin. “De eerste jaren vond ik het meest chaotisch. Aan het einde van de werkdag was ik helemaal op”, vertelt ze. “Na een lange dag zat ik ’s avonds nog lessen voor te bereiden, te knippen en te lamineren. Ondertussen probeerde ik ook grip te krijgen op het klassenmanagement, bijvoorbeeld door te leren hoe ik de klas rustig en georganiseerd hield, zodat iedereen mee kon doen en de lessen volgens plan verliepen.” Toch haalt ze veel voldoening uit haar werk. “Ik werk tot op de dag van vandaag graag met kinderen en geen dag is hetzelfde. Dat maakt het onderwijs juist heel leuk.”

De verwachtingen van zowel ouders als de directie liggen hoog

Ondanks haar liefde voor het werken met kinderen ervaart Tessa gaandeweg ook de keerzijde van het vak. “Het onderwijs vraagt voortdurend energie en aandacht. Ook op moeilijke dagen moet je er als leerkracht volledig voor de kinderen zijn. Anders dan bij een kantoorbaan kun je niet zomaar even afstand nemen of een frisse neus halen. Daarnaast ben je de hele dag omringd door prikkels en liggen de verwachtingen van zowel ouders als de directie hoog.”

De constante druk wordt versterkt door de veranderende omstandigheden in het onderwijs. Door grotere klassen, meer zorgleerlingen en extra verantwoordelijkheden voelt het voor Tessa alsof haar werk nooit klaar is. “Werk je twee dagen, dan ben je eigenlijk drie dagen bezig door alle voorbereiding en het nakijkwerk. Werk je drie dagen, dan worden het er vier. Zo gaat het maar door”, legt ze uit. Zelfs wanneer ze een periode fulltime werkt en beter probeert haar grenzen te bewaken, blijft dat gevoel bestaan. “Ik dacht dat ik meer rust zou krijgen als ik de klas helemaal zelf draaide. Maar op vrijdagavond was ik totaal uitgeput, op zaterdag moest ik bijkomen en op zondag begon de voorbereiding op de nieuwe werkweek. Ondertussen draaide het huishouden en het gezinsleven ook gewoon door.”

De tekst gaat hieronder verder.

• 

  Apotheker Veronique belandde in een burn-out: ‘Mijn lichaam draaide overuren en ik schakelde mijn gevoel onbewust uit’

  Klik hier

‘We moeten de bus halen’

Als leerkracht maak je situaties mee die je niet van tevoren kunt bedenken, maar die je altijd bijblijven, vertelt Tessa. Tijdens een uitstapje met haar kleuterklas ontstaat zo’n moment. “Een kleuter wilde niet meelopen toen we het parkeerterrein moesten oversteken. Ik heb hem toen bij zijn pols meegenomen en de juiste kant op begeleid. ‘Geef me je hand, we moeten de bus halen,’ gaf ik aan. Ondertussen moest ik ook zicht houden op de rest van mijn kleuterklas.” 

Een onschuldige handeling die ervoor zorgt dat ze later door een ouder wordt beticht van kindermishandeling. “Er is een melding bij de politie gemaakt en zelfs een brief naar het ministerie van Onderwijs gestuurd.” Dat komt hard bij Tessa aan. “Voor mij staat de veiligheid van kinderen juist voorop. Veel kinderen op de school waar ik werk hebben geen veilige thuissituatie. Op school wil je als leerkracht juist die veiligheid bieden. Hoewel ik rationeel wist dat ik goed had gehandeld, had het toch invloed op mijn zelfvertrouwen als leerkracht.”

Veel kinderen op de school waar ik werk hebben geen veilige thuissituatie

Tegelijkertijd probeert Tessa het incident ook in perspectief te zien. “Je weet dat er in het onderwijs soms moeilijke situaties kunnen ontstaan met kinderen en ouders. Ik heb weleens twee vechtende ouders uit elkaar moeten halen terwijl alle kinderen erbij stonden. Ook dat heeft nog steeds impact, ook al sta ik al langer voor de klas. Ik kan me voorstellen dat zulke situaties voor jonge en net startende leerkrachten extra heftig binnenkomen.”

Buikpijn

Tessa merkt dat de werkdruk en verantwoordelijkheden tijdens haar carrière steeds verder toenemen. “Eind 2024 werd het me te veel. Mijn kleuterklas groeide in korte tijd van 22 naar 32 leerlingen. Binnen de klas deden zich ook in die periode ernstige situaties voor bij kinderen thuis, situaties waarvan ik buikpijn kreeg. Ik merkte dat deze incidenten me persoonlijk raakten en ik ze niet kon loslaten als ik ’s avonds thuiskwam. Daarnaast viel een collega met wie ik veel samenwerkte uit met een burn-out. Aan het einde van de eerste werkweek van januari dacht ik: ik ben eigenlijk alweer toe aan vakantie. En dat terwijl ik net twee weken vakantie had gehad.”

In de weken erna neemt de vermoeidheid toe. “Ik voelde me ineens vaak ziek, terwijl ik normaal nooit ziek ben. Ook ouders zagen dat het niet goed ging en vroegen bezorgd: ‘Trek jij dit wel?’”

De hele vakantie slapen

In het voorjaar ging het mis. “Ik was zo vermoeid dat ik bijna mijn hele voorjaarsvakantie sliep. Ik ging ervan uit dat twee weken rust genoeg zou zijn om weer op te laden, zodat ik weer fris aan de slag kon. Maar toen ik weer terugkwam op mijn werk, voelde ik me als een zombie en kreeg ik niets meer gedaan. Als leerkracht sta je altijd ‘aan’, tot mijn lichaam zei: ‘Ik kan niet meer.’ Op dat moment besefte ik dat ik in een burn-out was beland. Ik zag vaker collega’s uitvallen met een burn-out, maar ik had nooit gedacht dat het mij zou overkomen. Het voelde een beetje als fietsen zonder helm: je denkt toch niet dat je gaat vallen.”

De eerste weken van Tessa’s burn-out worden gekenmerkt door extreme vermoeidheid en hoofdpijn. “Ik heb heel veel gehuild en op de bank gelegen. Als het te veel werd, kreeg ik gespannen kaken. Iedereen is weleens moe, maar dan slaap je een nacht goed en voel je je de volgende dag weer fitter. Tijdens mijn burn-out werd ik na het slapen alsnog uitgeput wakker. Het voelde als een lege batterij die maar niet oplaadde.”

Nutteloos

Confronterend was voor haar het gevoel dat ze weinig kon bijdragen binnen haar gezin. “Tijdens mijn burn-out werd ik afhankelijk van anderen, zelfs voor de kleinste dingen in huis. Mijn kinderen hielpen me met koken en kleine taken zoals de hond uitlaten. Dat was fijn, maar zelf voelde ik me vooral nutteloos. In het begin lukte het me niet eens om boodschappen te doen.”

Ik heb weleens twee vechtende ouders uit elkaar moeten halen terwijl alle kinderen erbij stonden

Elke dag moet ze de afweging maken welke activiteiten ze wel of niet aankan. “Als ik iets buitenshuis ondernam, betaalde ik daar de volgende dag de rekening voor. Ik was fysiek en mentaal uitgeput, waardoor ik veel afspraken moest afzeggen en voor rust moest kiezen. Gelukkig reageerden de meeste mensen uit mijn omgeving heel begripvol.”

“De reactie ‘je staat er niet alleen voor’ en het feit dat mensen tijdelijk dingen uit handen namen, hebben me echt geholpen”, vertelt Tessa. Ook het contact met een collega die hetzelfde doormaakt, is een belangrijke steun. Vooral de herkenning in het proces geeft haar houvast. “Ik herkende de verschillende fases van een burn-out. Dan dacht ik: oh ja, daar zit ik nu ook in. Je loopt tegen allerlei dingen aan, zoals het terugvinden van je plek. Het was fijn om te weten dat iemand anders datzelfde proces ook heeft doorgemaakt.”

Stap voor stap terug voor de klas

Kort na het begin van haar burn-out krijgt Tessa coaching via haar werk. “Dat heeft me echt geholpen. In het begin had ik wekelijks een coachingsmoment, dat gaandeweg werd afgebouwd. Daar leerde ik vooral dat ik genoeg rust moest nemen. Dat een burn-out niet van de ene op de andere dag ontstaat, dus dat ook het herstel veel tijd kost. Het hielp me stap voor stap te ontdekken wat haalbaar was tijdens mijn re-integratie.”

De periode waarin ik thuis kwam te zitten heeft me laten inzien hoe belangrijk het is om eerder op de rem te trappen

Tessa herinnert zich het moment waarop ze voor het eerst weer voor haar kleuterklas staat nog goed. “Dat waren ineens heel veel prikkels en geluiden”, zegt ze. “Ik werkte eerst één uurtje per dag, bijvoorbeeld een-op-een met kinderen. Ook al was het maar kort, daarna was ik ontzettend moe. Het opbouwen kostte veel tijd.” Ze merkt dat de druk vooral in haar hoofd zit. “Ik had het gevoel dat ik snel weer volledig aan de slag moest. Samen met de directie van mijn school en de bedrijfsarts heb ik gekeken hoe ik stap voor stap kon terugkeren voor de klas, zonder te snel te gaan.”

Kleinere klas

Na haar burn-out gaat Tessa vier uur minder werken en krijgt ze een kleinere klas, wat voor haar een groot verschil maakt. Ook leert ze beter naar haar eigen lichaam te luisteren. “Vroeger dacht ik dat ik alles aankon en zei ik overal ja op. Ik negeerde de signalen die mijn lichaam gaf. Nu ben ik me daar veel bewuster van. De periode waarin ik thuis kwam te zitten heeft me laten inzien hoe belangrijk het is om eerder op de rem te trappen.”

Ik had mezelf hierin meer in bescherming moeten nemen

Als ze terugkijkt op de periode vóór haar burn-out, is ze kritisch op hoe ze haar grenzen bewaakte. “Ik voelde me op mijn werk niet gehoord toen ik mijn zorgen uitte over het grote aantal leerlingen in mijn klas en alles wat er op dat moment speelde. Ik had mezelf hierin meer in bescherming moeten nemen. Als je je grenzen aangeeft, kunnen anderen je helpen en is er vaak ruimte om samen een passende oplossing te zoeken.”

Aan vrouwen die, net als zij destijds, alle ballen hoog proberen te houden, wil ze vooral één ding meegeven: “Vraag op tijd om hulp en gun jezelf rustmomenten. Regelmatig even niets doen helpt je lichaam om weer op te laden. Luister goed naar je lichaam en geef op tijd aan wanneer iets te veel of te zwaar wordt.”

Tekst: Femke Bouwens