“Een paar maanden geleden ontwikkelden we een bouwritueel in de voormalige kantine van De Vries Robbé in Gorinchem, ooit de grootste staalconstructiefabriek van Nederland. Jaren geleden ging de fabriek failliet. Voordat alles zou veranderen, organiseerden we De Laatste Schaft. Honderden mensen kwamen erop af en deelden verhalen rond borden dampende stamppot. Het werd een indrukwekkende dag vol gezamenlijke trots, weemoed, aandacht en ontmoeting.

Het werd een indrukwekkende dag vol gezamenlijke trots, weemoed, aandacht en ontmoeting

Net zoals mensen een geboorte, leven en sterfdatum hebben, heeft een gebouw dat ook. En iedere plek heeft zijn verhalen. Je kunt die optekenen of verzamelen in een boekje, maar je kunt ze ook cultiveren in de vorm van sociale rituelen, met iedereen die zich verbonden voelt.

Alle bouwrituelen die ik begeleid komen voort uit burgerinitiatieven van mensen die geen eigenaar zijn van een gebouw, maar er wel om geven. Dat raakt me, telkens weer. Ooit organiseerden we met Buro Bouwrituelen een open call voor nieuwe ideeën. Er was onder andere een initiatief van een vrouw wiens dementerende moeder moest verhuizen omdat het verzorgingshuis waar zij woonde ging sluiten. De dochter maakte zich zorgen: hoe begeleid je zo’n grote verandering voor zulke kwetsbare mensen? Uiteindelijk, na grondig onderzoek, vond ze de oplossing in muziek, met een vast lied dat troost en houvast bood aan de bewoners en begeleiders.

Het leek wel alsof alle aanwezigen op dit ritueel hadden zitten wachten zonder het te beseffen

Een overgangsmoment in het leven van een gebouw kan een betekenisvol overgangsmoment zijn in de levens van mensen die er een herinnering aan hebben. Dat vraagt om zorgvuldigheid en aandacht. Bij De Laatste Schaft kregen we veel complimenten. De vrouw van een man die er bijna veertig jaar had gewerkt, vertelde hoe het faillissement altijd een open wond was gebleven. ‘Vandaag voelt het alsof het rond is’, zei ze, ‘en we het eindelijk op een fijne manier kunnen afsluiten.’ Het leek wel alsof alle aanwezigen op dit ritueel hadden zitten wachten zonder het te beseffen.

Een ritueel helpt iets te vieren. Maar het helpt ook om dingen te helen – dingen die soms al heel, heel lang zijn blijven liggen.”

• 

  Suzanne helpt nabestaanden bij afscheidsrituelen: ‘Mogen mensen ook nog verdrietig zijn?’

  Lees dit artikel

Tekst: Robin van Deutekom