Waarom gebed om genezing geen wonder oplevert: deze arts onderzocht het

Is het mogelijk dat mensen na gebed daadwerkelijk – medisch bewijsbaar – genezen van ziekten? Ja, ontdekte de christelijke huisarts Dick Kruijthoff, maar dat gebeurt slechts “sporadisch”, is zijn conclusie. Hij vond een aantal medisch opmerkelijke genezingen, maar ook herstelervaringen waarover geen duidelijke medische uitspraak kon worden gedaan.

Aanleiding voor zijn onderzoek was de plotselinge genezing van een van zijn patiënten, Janneke Vlot. Zij genas in 2007 na gebed in één klap van posttraumatische dystrofie. Kruijthoff ging daarop via de Vrije Universiteit wetenschappelijk onderzoek doen naar de effecten van bidden om genezing (zie kader).

1. Maakt het voor het resultaat uit waar of op welke manier er wordt gebeden voor genezing?

“Nee, daarvoor is geen formule te noemen”, zegt Kruijthoff (67) in zijn woning in Bleskensgraaf. In dit dorp had hij jaren zijn eigen praktijk en nog steeds werkt hij op andere plaatsen als waarnemend huisarts. “De genezingservaringen die ik heb onderzocht, kwamen onder meer voor tijdens eigen gebed, tijdens genezingsdiensten en tijdens gewone kerkdiensten waarin het helemaal niet om genezing draaide. Er was ook een vrouw bij die geheel onverwacht genezing ervoer tijdens het vieren van het avondmaal in haar hervormde kerk. En twee anderen waren niet aan het bidden toen het gebeurde, maar daar wel vaker mee bezig en bovendien van plan om naar een genezingsdienst te gaan.”

Je kunt de kans op genezing dus niet vergroten met bepaalde technieken of door de juiste setting te kiezen, stelt de huisarts. Het bezoeken van speciale genezingsevenementen is in elk geval niet nodig, zegt hij. “Het gebeurt op allerlei momenten, zo blijkt. Ja, óók tijdens genezingsdiensten. Maar slechts een derde van de meldingen die wij hebben onderzocht, kwam daarvandaan, de rest gebeurde in een andere setting.”

Ik heb meer mensen zien genezen door een medische behandeling, dan na gebed

Hij benadrukt overigens dat zowel uit zijn eigen ervaring als uit ander wetenschappelijk onderzoek blijkt dat verreweg de meeste mensen geen enkel effect merken na een gebed om genezing. Hij wijst onder meer op cijfers van het katholieke bedevaartsoord Lourdes, dat alle meldingen van genezingen registreert en laat onderzoeken door artsen. “Er komen daar een paar miljoen mensen per jaar. Slechts veertig tot vijftig daarvan melden zich bij het medisch bureau omdat ze genezen zouden zijn.”

Andere onderzoeken bevestigen dit beeld, volgens Kruijthoff. Bidden om herstel wordt volgens hem slechts “sporadisch” gevolgd door genezing. “Dat moet iedereen die zich hiermee bezighoudt zich realiseren.”

2. Hoe voorkom je teleurstelling als genezing uitblijft?

“Realiseer je vooraf al dat genezing na gebed eerder een uitzondering is dan een zekerheid”, adviseert Kruijthoff.

Maar dan nog kan teleurstelling op de loer liggen. Mensen die ziek zijn, kunnen al hun hoop vestigen op een wonder van God. Hoe kijkt hij hier tegenaan?

Nuchter, zo blijkt. “Allereerst: in mijn praktijk als huisarts heb ik veel meer mensen zien genezen door een medische behandeling, dan op wonderlijke wijze na gebed. Dat is de realiteit.”

In zijn onderzoek ontdekte hij bovendien dat de mate van iemands geloof geen rol speelt bij de kans op genezing na gebed. “In sommige christelijke kringen wordt dat wel beweerd of gesuggereerd, maar je hoeft geen groot geloof te hebben om dit soort dingen mee te maken. Voor zestig tot zeventig procent van de mensen die wij onderzochten, gebeurde het zelfs totaal onverwacht.”

Op basis van deze inzichten vindt Kruijthoff het dan ook schadelijk als predikers claimen dat iemand zal genezen, of dat God voor iedereen genezing in petto heeft. “Dat was in de tijd van Jezus ook niet zo”, merkt hij op. “Iedereen die Hij genas, is daarna toch weer ziek geworden en gestorven. Ook Lazarus, die nota bene door Jezus uit de dood werd opgewekt.”

De huisarts voelt zich daarom niet zo thuis bij speciale genezingsdiensten. Liever zou hij zien dat in elke kerk en gemeente het gebed om genezing een natuurlijke plaats krijgt. “Neem het formulier voor de ziekenzalving, zoals dat in een deel van de kerken functioneert. Daarin wordt wel om genezing gebeden, maar het wordt niet geclaimd. Of iemand genezen wordt, blijft een mysterie. Die erkenning voorkomt teleurstelling.”

3. Wat is de meest verrassende uitkomst van uw onderzoek?

“De grootste verrassing voor mij persoonlijk was dat het merendeel van de onderzochte mensen niet alleen lichamelijke genezing ervoer, maar daarnaast ook heel sterke geestelijke ervaringen had.”

Kruijthoff vertelt over mensen die op het moment zelf een gevoel van warmte of tintelingen voelden, het gevoel hadden dat iemand een hand op de plaats van hun ziekte legde of dat er een windvlaag was in een afgesloten ruimte.

Hiermee leverde het gebed meer op dan alleen fysieke genezing, ook op langere termijn. “Het resultaat is vaak dat mensen heel sterk beleven dat zij zich geaccepteerd weten en zich gezien voelen, door God. Daarmee is genezing voor hen ook iets van de geest en de ziel. Op sommigen had dat geestelijke aspect op lange termijn zelfs meer impact dan de genezing op zich.”

Toen Kruijthoff hierop stuitte, besloot hij deze emotionele en geestelijke vormen van heling ook mee te nemen in zijn onderzoek. “Voor een deel van de mensen leidde dat tot een daadwerkelijke bekering naar het christelijk geloof. Maar het kwam ook voor dat mensen aangaven minder gericht te zijn op materialisme en meer op het helpen van anderen; dat ze socialer waren geworden.”

• Nieuw: de gratis Visie-app!

  Of je nu op de bank zit, onderweg bent in de trein of op vakantie in het buitenland: met één tik op je scherm duik je in hoopvolle verhalen, inspirerende interviews en alle digitale edities van Visie

  Download de app

Kruijthoff en zijn team van wetenschappers legden deze veranderingen in mensenlevens vast door het houden van diepte-interviews. Daarin namen zij ook de reacties uit de omgeving op de genezing mee.

“Als je de genezingservaringen én de veranderingen in persoonlijkheid van al die mensen naast elkaar zet, kom je tot een uniek patroon”, concludeert hij. “In de geneeskunde zijn we meestal niet gewend op die manier naar genezing te kijken, maar het blijkt dat mensen na gebed niet alleen lichamelijk, maar ook geestelijk heling kunnen ervaren.”

4. Als je zelf genezing ervaart na gebed, hoe ga je daar verstandig mee om?

“De reacties van mensen om je heen kunnen heel erg verschillen”, waarschuwt Kruijthoff. “Soms is er openheid en begrip. Maar het kan ook gebeuren dat mensen jaloers reageren, of cynisch. Dat ze zich afvragen waarom jij wel genas en zij niet. Of dat ze hardop concluderen dat het allemaal maar tussen je oren zat”, somt Kruijthoff een aantal reacties op die mensen in zijn onderzoek kregen.

“Sommigen voelden zich zelfs beter begrepen door mensen buiten de kerk dan door medechristenen. Zij voelden zich in de kerk met argwaan bekeken.”

Toch adviseert de huisarts mensen om niet te zwijgen over hun genezing. “Daarvoor is het te belangrijk. Maar wees ook niet triomfantelijk, in de zin van ‘kijk mij eens’. Realiseer je dat één genezingsverhaal bij anderen enorme verwachtingen kan oproepen, die niet realistisch zijn.”

Daarnaast adviseert hij mensen om altijd contact op te nemen met hun arts als zij genezing ervaren. “Ik heb dit een paar keer meegemaakt in mijn praktijk en vond het altijd fijn als mensen dat kwamen vertellen, en mooi om te horen. Al zijn er ook artsen die hier niet voor openstaan en met minder begrip reageren. Maar dan nog heeft het zin om deze ervaring te delen.”

5. Kun je als christelijke arts een patiënt behandelen en tegelijk ook bidden om genezing?

“Hoe dat werkt, is voor iedereen een zoektocht, ook voor mij. Voor mijzelf geldt in de eerste plaats: ik ben en blijf huisarts, en ik behandel mensen zoals ik dat geleerd heb, volgens de richtlijnen van het Huisartsengenootschap. Ik weet dat die richtlijnen in veel gevallen leiden tot een goed resultaat.”

Bidden tijdens zijn praktijkuitoefening doet hij niet. Tegelijk begint Kruijthoff zijn dag wel door iedere ochtend uit de Bijbel te lezen. “En daarna bid ik voor mijn patiënten, zeker voor degenen die erg ziek zijn of met wie iets bijzonders aan de hand is. En ik dank voor hen die door een medische behandeling zijn genezen. Ik weet van tevoren niet of er iets bijzonders gebeurt naar aanleiding van die gebeden; dat is voor mij een mysterie.”

Hij vindt dat niet onbevredigend. In zijn boek maakt Kruijthoff onderscheid tussen twee dimensies in het persoonlijke gebed: voorbede doen voor de wereld en voor anderen – “dat is altijd zinvol, maar wat er dan precies gebeurt, weet ik niet” – en bidden voor jezelf. “Dat laatste is geen mysterie, dat verandert ons altijd”, concludeert hij. “In het gebed kijk je vanaf een ander niveau naar jezelf en naar alles om je heen. Je brengt je falen bij God en uit tegelijk je blijdschap met de schepping en datgene wat je ontvangt, het brood dat je eet of een medische behandeling die slaagt. Voor mijzelf is die dimensie altijd verrijkend, ik kijk ook even in een spiegel naar mezelf.”