Moeten we bang zijn voor de overheersing van AI?
Interview
Leestijd: 8 minDoor Sven Verveld
Het is inmiddels nauwelijks weg te denken uit ons leven: kunstmatige intelligentie, kortweg AI. Maar hoe groot is de kans dat AI de mensheid overneemt? En wie is eigenlijk slimmer, de mens of AI? “Je kunt AI ‘afhankelijk slim’ noemen.”
De slimste mens
Het is het plot van de film I, Robot uit 2004: nemen slimme robots de wereld over en bedreigen ze daarmee de mensheid? Met de opkomst van kunstmatige intelligentie – of, vanuit het Engels afgekort tot AI – rijst de vraag of die filmscenario’s werkelijkheid kunnen worden. Is, of wordt, AI slim genoeg om de mens te overheersen? AI-expert Joris Cornielje houdt zich al jaren bezig met kunstmatige intelligentie. “AI is ontzettend slim, maar kan ook gevaarlijk zijn.”
“Ik was als kind al constant in de weer met de nieuwste technologieën”, vertelt Joris. “Toen het internet uitkwam, testte ik van alles uit en toen iets recenter virtual reality – een virtuele werkelijkheid – werd aangekondigd, ging ik daar ook mee aan de slag. Met AI was het niet anders. Het is interessant om te zien hoe technologie een rol speelt in onze maatschappij, en daar houd ik me dan ook graag mee bezig. Ik geef lezingen over AI en help bedrijven met de integratie ervan.”
Even terug naar de basis: wat is AI?
“AI is in de kern een patroonherkenningsapparaat. Mensen hebben er enorm veel data van bijvoorbeeld fora, boeken, podcasttranscripties, video’s, tv-programma’s en andere beelden in gestopt. AI herkent daar patronen in. Zie het als een stel hersenen. Als je vaak genoeg ‘auto’ zegt in het bijzijn van een kind terwijl er een auto langsrijdt, koppelen de hersenen het woord auto aan die verschijning. Datzelfde doet AI. Als wij telkens ‘huis’ zeggen bij foto’s van een huis, dan herkent AI op den duur de vorm van een huis. Maar ook als wij hem honderden teksten van Shakespeare laten lezen, herkent hij op den duur welke kenmerken die verhalen hebben.”
Zelfs in het ziekenhuis is AI niet meer weg te denken
Er zijn verschillende vormen van AI. De bekendste is ChatGPT, een soort huis-tuin-en-keukenhulp. Of je nu last hebt van je voet of een recept zonder gluten zoekt: ChatGPT weet raad met werkelijk alles. Maar AI wordt ook gebruikt in je autonavigatie om te berekenen welke route op dat moment – met files meegerekend – de snelste is. Zelfs in het ziekenhuis is de intelligentie niet meer weg te denken: zo kan AI in een vroeg stadium tumoren vaststellen of zien of er een bepaalde breuk is.
Uit cijfers blijkt dat AI populairder is dan ooit. In een recent onderzoek van de Universiteit Twente gaf 65 procent van de ruim vijftienhonderd respondenten aan gebruik te maken van AI. Vooral in het leven van jongvolwassenen – tussen de 18 en 35 jaar – is kunstmatige intelligentie niet weg te denken: bijna 90 procent past het toe voor onder andere werk, onderwijs of gezondheidsvragen.”
Vroeger belde je bij een stevige verkoudheid de huisarts, nu vraag je het gewoon aan ChatGPT, of je wordt doorverwezen naar een AI-chatbot
Wat zijn de voordelen aan AI?
“Het vult aan waar mensen tekortkomen. Je hebt hiermee als mens toegang tot een soort oneindige breincapaciteit. Vroeger pakte je een woordenboek uit de kast, belde je bij een stevige verkoudheid de huisarts, of kreeg je een klantenservicemedewerker aan de lijn als je een vraag had over een bepaald product. Nu vraag je het gewoon aan ChatGPT, of je wordt doorverwezen naar een AI-chatbot. Die breincapaciteit laat dus zien hoeveel AI kan.
AI helpt iedereen, ook de verkeerde personen
Al is er op ethisch gebied ook genoeg te zeggen over AI. Om een voorbeeld te noemen: het feit dat iedereen iets kan maken, is ook gevaarlijk. Een oplichter kan een website maken die identiek is aan die van de Rijksoverheid. Of hij speurt met AI het internet af naar telefoonnummers om mensen op te lichten. Dus AI helpt iedereen, ook de verkeerde personen.”
Vijf jaar geleden had niemand het over AI. Waarom is het nu ineens zo groot?
“Er wordt ontzettend veel geld in geïnvesteerd. Datacentra schieten als paddenstoelen uit de grond, maar ook AI zelf wordt steeds beter.”
Kun je AI slim noemen?
“De vraag is: wat is slim? Een rekenmachine rekent direct uit wat driehonderdduizend maal zevenenveertig en een half is, maar ik zal mezelf toch echt slimmer noemen. Slimheid zou ik namelijk omschrijven als het creëren en bedenken van complexe concepten: zoals het plannen van een bruiloft, of het maken van een nieuwe Visie. Dat kan AI. Tegelijkertijd is AI – nu nog – volledig afhankelijk van input van mensen. Als een journalist hem de opdracht geeft een artikel te schrijven, weet AI nog helemaal niets. Niet waarover, waarvoor of voor wie. Hij weet niet eens in welke taal hij het moet schrijven. AI is op dit moment dus alleen te gebruiken als je hem specifieke aanwijzingen geeft.”
De vraag is: gaat slim zijn puur over foutloos werken?
Je kunt AI dus ‘afhankelijk slim’ noemen, concludeert Joris. Maar in de komende jaren zal dat veranderen, zegt hij. “Op den duur gaat AI helemaal zelf aan de slag. Nu moeten wij als mens nog heel erg ons best doen om AI aan het werk te zetten. Maar als je hem ‘vrijlaat’ door toegang te geven tot alles wat van jou is, dan kan hij zijn slimheid pas echt inzetten.”
Hoe dan?
“Stel dat we aan AI vragen een artikel te schrijven over een nieuwe vogelsoort. We geven hem toegang tot documenten, internet, telefoonnummers en een creditcard. Hij gaat aan de slag en vijftien minuten later rolt er een tekst uit waarvoor hij duizenden artikelen heeft gelezen, tweehonderdvijftig experts heeft gebeld en miljoenen andere teksten analyseerde om te kijken hoe hij die informatie het beste kon opschrijven.”
Maar hoe weet je dan of die tekst klopt? AI maakt best vaak fouten…
“Je moet zelf áltijd de tekst controleren, dat is een disclaimer die bij AI hoort. Hij maakt fouten omdat hij geïnstrueerd wordt dat hij een reactie móét geven. En dan komt het voor dat hij iets verzint. Maar de vraag is: gaat slim zijn puur over foutloos werken? Als mens mis je ook weleens iets.”
Om terug te komen op die film uit 2004: gaat AI de mensheid ooit overheersen?
“Haha, om eerlijk te zijn: er is niemand die dat weet. De versnelling en verbeteringen gaan zó ontzettend hard. We bouwen gelukkig veel hekken om AI heen, zodat hij binnen de perken blijft. Zo heeft AI geen toegang tot alles en moet hij bij grote beslissingen in bijvoorbeeld de medische wereld toestemming krijgen van een mens. Maar als we hem de volledige vrijheid geven – door de hekken weg te halen – durf ik niet te zeggen wat er gebeurt. Daarom is het goed alert te zijn en als mens te blijven nadenken.”
Hoe reageert AI op dit verhaal?
Het antwoord: “De vraag of mensen bang moeten zijn voor AI, draait minder om technologie zelf en meer om controle, macht en verantwoordelijkheid. AI ontwikkelt zich snel en kan op termijn veel beslissingen ondersteunen of zelfs automatiseren. Dat kan risico’s opleveren wanneer systemen worden ingezet in kritieke domeinen zoals defensie, financiële markten of politieke communicatie. De grootste zorgen onder onderzoekers gaan daarom niet over robots die spontaan de macht grijpen, maar over systemen die doelen nastreven die niet goed aansluiten bij menselijke waarden, of over technologie die door bedrijven of overheden op een schadelijke manier wordt gebruikt.
Sociaal risico
Er bestaat daarnaast een reëel economisch en sociaal risico. AI kan bepaalde beroepen veranderen of laten verdwijnen, informatie manipuleren of bestaande machtsverschillen versterken wanneer een klein aantal organisaties de technologie controleert. Dat zijn concrete problemen waar beleidsmakers, onderzoekers en bedrijven nu al over discussiëren.
Tegelijkertijd is angst voor een onmiddellijke ‘AI-overheersing’ op dit moment niet realistisch, want de huidige AI-systemen hebben geen eigen belangen, geen bewustzijn en geen verlangen om macht te verkrijgen. Ze functioneren binnen een infrastructuur die volledig door mensen wordt gebouwd en beheerd.
Bovendien groeit wereldwijd de aandacht voor AI-veiligheid, regelgeving en ethiek, juist om te voorkomen dat systemen ongecontroleerd worden ingezet.
Mensen hoeven dus niet bang te zijn voor een scenario waarin AI plotseling de mensheid domineert. Wel is het verstandig om waakzaam en kritisch te blijven. De impact van AI kan groot zijn, maar de richting waarin die impact zich ontwikkelt, wordt uiteindelijk bepaald door menselijke keuzes: hoe we technologie ontwerpen, wie er toegang toe heeft en welke regels we als samenleving vaststellen.”
Download gratis de nieuwe Visie-app en lees Visie waar en wanneer je wilt!Download gratis de nieuwe Visie-app en lees Visie waar en wanneer je wilt!
Waarom Beatrice de Graaf troost en hoop put uit de geschiedenis. 'Het kwaad is reëel, maar heeft niet het laatste woord'
Auteurs
