In ‘Sektarisch?’ vertelt Joel hoe evan­ge­lie­ge­meen­te ‘De Deur’ hem leerde gehoorzamen en zwijgen

Joel groeit op binnen evangeliegemeente 'De Deur'. In deze internationale beweging draait alles om totale toewijding aan God, aan de kerk en aan de voorganger, die ze pastor noemen. “Ik keek enorm naar die pastor op", vertelt Joel. "Hij was onze leider." Joel vertrouwt erop dat gehoorzaamheid de weg naar een goed en godvrezend leven is.
Het leven binnen de gesloten geloofsgemeenschap is intens; Joel besteedt wekelijks tientallen uren aan kerkelijke activiteiten waarbij vrijwel elk aspect van zijn dagelijks leven wordt bepaald door de leiding.

"Ik dacht: de kerk is mijn familie, hier blijf ik voor altijd", legt Joel uit. "Als ik gewoon deed wat de pastor zei, dan kwam het goed. Je rookte niet, je dronk niet, je had geen tv en zelfs boeken moesten goedgekeurd worden. En informatie van buitenaf? Daar werd voor gewaarschuwd."

Wat begint als overgave, verschuift volgens Joel geleidelijk naar controle. Binnen 'De Deur' ligt het gezag sterk bij de leiding, en kritische vragen worden niet vanzelfsprekend gezien als tekenen van geestelijke volwassenheid. Integendeel: wie te veel bevraagt, loopt het risico als ontrouw of opstandig te worden gezien. "Als je het niet eens was met de pastor, dan was je ‘rebels’. En rebellie betekende dat je tegen God inging."

• 

  Download gratis de Visie-app!

  Of je nu op de bank zit, onderweg bent in de trein of op vakantie in het buitenland: met één tik op je scherm duik je in hoopvolle verhalen, inspirerende interviews en alle digitale edities van Visie

  Download de app

Die gedachte nestelt zich diep in hem. Niet alleen zijn gedrag, maar ook zijn zelfbeeld raakt ermee verweven. Joel leert niet om zichzelf los van de gemeenschap te zien, maar juist als iemand die alleen betekenis heeft binnen het systeem waarvan hij deel uitmaakt. "Ik kreeg nooit de ruimte om echt een eigen identiteit kunnen vormen. Mijn identiteit was de kerk”.

De eerste scheuren

De eerste grote scheuren ontstaan wanneer Joel hoort over seksueel misbruik door de pastor. Een vrouw uit de kerk vertrouwt Joel haar verhaal toe. “Wat die vrouw me vertelde was moeilijk te bevatten: grensoverschrijdend gedrag vermengd met religieuze taal en bizarre rituelen. Voor het eerst drong de gedachte door dat de pastor niet onfeilbaar was." Joel besluit het te melden, in de overtuiging dat de leiding zal ingrijpen om zo het misbruik te stoppen.

Maar wat volgt, maakt hem juist onzekerder. In plaats van daadkrachtig in te grijpen, kiest de leiding voor een proces van ontkenning en bagatellisering, waarbij de feiten steeds opnieuw worden verdraaid. Slachtoffers raken geïsoleerd, verhalen worden anders geframed en Joel merkt dat hij zelf begint te twijfelen aan wat hij gezien en gehoord heeft. "Ik was zo gemanipuleerd dat ik op een gegeven moment niet meer wist wat de waarheid was.”

Het breekpunt

Langzaam begint Joel vragen te stellen die hij eerder niet durft toe te laten. Waarom worden verhalen over misbruik gebagatelliseerd? Waarom voelt gehoorzaamheid steeds minder als vrijwillige overgave en steeds meer als druk? En klopt het beeld van God dat hij heeft meegekregen eigenlijk wel? De spanning bereikt een hoogtepunt tijdens een persoonlijk gesprek waarin de pastor de relatie van Joel afkeurt en zijn karakter volledig aanvalt. Tijdens dit gesprek neemt Joel het besluit dat zijn leven zal openbreken. Hij ondergaat de aanval op dat moment zwijgend. “Ik zei niks, want als ik iets terug zou zeggen, was ik de rebel. Ik wist: als ik uit 'De Deur' stap, ben ik alles kwijt.”

Nieuwe vrijheid

Uiteindelijk neemt Joel het besluit dat zijn hele leven openbreekt: hij vertrekt. Dat betekent niet alleen dat hij een kerk verlaat, maar ook dat hij afstand neemt van de wereld waarin hij is opgegroeid, van mensen die hij als familie is gaan zien en van zekerheden die jarenlang onaantastbaar leken. Zijn sociale netwerk valt volledig weg. In de leegte die volgt, ontdekt hij echter een geloof dat sterker is dan ooit. Er komt ruimte om zichzelf opnieuw te leren kennen en om ook het geloof opnieuw te doordenken. "Ik ontdekte dat het mogelijk was om christen te blijven zonder te leven onder de constante druk van angst en controle. Mijn geloof kreeg ik pas echt nadat ik de kerk verliet; daarvoor geloofde ik in God zonder dat ik wist wat dat werkelijk inhield. God was voor mij geen boeman meer. Ik leerde Hem meer en meer zien als een liefdevolle Vader.” 

De missie van nu

Die ervaring vormt ook de basis van wat hij nu doet. Tegenwoordig ondersteunt Joel via een stichting andere (ex-)leden. Hij ervaart het echter als een groot onrecht dat de betreffende pastor, ondanks de beschuldigingen, nooit is veroordeeld. "Dat geeft mij weinig vertrouwen in het rechtssysteem,' vertelde Joel. 'Ik weet dat hij is doorgegaan met stalkgedrag en geen berouw toont. Het is een gevaar om zo iemand zonder consequenties zijn gang te laten gaan." Toch blijft Joel vastberaden in zijn werk voor anderen.
Hij richtte een stichting op om ex-leden van 'De Deur' te ondersteunen, omdat hij ziet hoeveel schade er bij sommigen is aangericht en hoe groot de drempel is om daarover naar buiten te treden. “Ik merkte dat ik niet de enige was; er liepen daar zoveel mensen rond die hun mond hielden uit pure angst voor de consequenties." 

Zijn verhaal is daarmee niet alleen een terugblik op wat er misging, maar ook een getuigenis van herstel. Dat iemand diep verstrikt raakte in geestelijke druk, maar zijn geloof niet verloor.

• 

  ‘Ik was een meester in liegen’: Prisca blikt in 'Klinkt als een sekte' terug op haar dubbelleven

  Klik hier