Yesim Candan over toxische relaties herkennen en stoppen: ‘Deze mannen willen een vrouw bezitten en controle over haar hebben’

Vandaag is het Internationale Vrouwendag, hét moment om (wederom) aandacht te vragen voor femicide. Wat is het precies en waarom is deze aandacht nodig?

Yesim Candan: “Femicide is de moord op een vrouw door haar partner of ex-partner. Het motief van (ex-)partners is eigenlijk altijd: ‘Als je niet van mij bent, ben je van niemand.’ Deze mannen willen een vrouw bezitten en controle hebben over haar. In Nederland wordt om de acht dagen een vrouw vermoord, meestal door haar (ex-)partner. Maar femicide gebeurt nooit van de ene op de andere dag; daar gaat van alles aan vooraf. Denk aan huiselijk geweld: maar liefst een kwart van de jonge vrouwen in Nederland is daar slachtoffer van. Daar móet iets aan gedaan worden. Mede omdat dit kan eindigen in femicide.”

Het is verschrikkelijk als iemand anders besluit om jóuw dochter het leven te ontnemen

Waarom ben je je gaan verdiepen in femicide?

“Ik ben simpelweg een geboren feminist. Ik kan niet tegen onrecht. Bovendien ben ik opgegroeid in een kansarme wijk in Rotterdam. Ik heb hier veel geweld tegen vrouwen om me heen gezien. Als ik vroeger naar school liep achter de Coolhaven in Rotterdam-West, zag ik hoe vrouwelijke sekswerkers in elkaar werden geslagen door mannen. Ook binnen mijn familie zag ik veel geweld tegen vrouwen. Het is verschrikkelijk als iemand anders besluit om jóuw dochter het leven te ontnemen. Puur omdat deze vrouw jou niet wil. Het is ongelooflijk oneerlijk.”

Voor LINDA heb je al meer dan vijftig vrouwen geïnterviewd over hun ervaringen met intieme terreur. Wat zijn dit voor vrouwen?

“Dat is heel verschillend: ze zijn van allerlei leeftijden en komaf, van hoog- tot laagopgeleid. Ik plaatste ooit een oproep op mijn social media voor verhalen en riep daarbij vrouwen op om contact met mij op te nemen. Het is bizar, maar ik heb een wachtlijst voor de interviews. Ik kreeg zóveel reacties, dat ik niet meer wist waar ik het zoeken moest.”

Het is bizar, maar ik heb een wachtlijst voor de interviews

Welk verhaal heeft je het meest aangegrepen?

“Er kwam onlangs een vrouw naar me toe die vertelde dat haar ex haar had geslagen met een jeu-de-boules-bal. Ze moest meerdere operaties ondergaan: in haar gezicht werden 45 schroeven en platen geplaatst om de botbreuken te herstellen. Ook heb ik een vrouw geïnterviewd die net zo moet leven als Astrid Holleeder deed. Ze is ondergedoken met haar twee kinderen en heeft een andere identiteit aangenomen. Haar ex-man loopt nog steeds vrij rond. Ze kan niet zomaar ergens naartoe en leeft van een uitkering, omdat ze niet kan werkenvanwege haar veiligheid. Haar verhaal heeft me doen besluiten om een gedeelte van de opbrengst van mijn boek te doneren aan mijn eigen stichting Rode Hakken Kunstdemonstratie. Zo kan ik zulke vrouwen financieel helpen.”

In haar gezicht werden 45 schroeven en platen geplaatst om de botbreuken te herstellen

Tekst gaat hieronder verder.

• Esther richt stichting op voor vrouwen met misbruikverleden: ‘Iedere vrouw verdient het om te helen’

  Klik hier

In je boek beschrijf je 11 rode vlaggen van een giftige relatie. Kun je er een paar noemen?

“Allereerst controle. Controle is eigenlijk de rode draad door mijn hele boek. De mannen uit de verhalen controleren continu, op allerlei manieren, of hun vrouw nog in hun bezit is. Denk aan: telefoons checken op appberichten, controleren waar hun partner is en hun partnertoestemming laten vragen voor van alles. Ze zijn vaak bang dat hun vrouw vreemdgaat en beschuldigen haar hier ook vaak van. Terwijl in deze relaties deze mannen vaak zélf vreemdgaan. 

Van álle geïnterviewde vrouwen hoorde ik dat de daders geen goede relatie met hun moeder hebben

Ik zie ook veel seksueel geweld in deze relaties. Veel van deze mannen hebben geen doorsnee seksuele wensen en behoeften, maar willen bijvoorbeeld bizarre attributen gebruiken tijdens seks. Ik hoor regelmatig dat er ook verkrachting plaatsvindt binnen deze relaties. Wat mij overigens ook opviel: van álle geïnterviewde vrouwen hoorde ik dat de daders geen goede relatie met hun moeder hebben. Ik ben geneigd om te denken dat het daar een verband zit: hun moeder is de eerste vrouw in hun leven. Als die band niet goed is…”

Hoe was en is het om al deze heftige verhalen te horen?

“Ik doe altijd heel stoer als iemand aan me vraagt hoe het is om al deze verhalen aan te horen. Maar nadat mijn boek af was, ben ik fysiek en mentaal wel even ingestort. Ik heb alleen maar overgegeven: alles kwam eruit. Het ware pure emoties van alle verhalen; ze gaan onder je huid zitten. Inmiddels gaat het weer goed met me, hoor.”

Het waren pure emoties van alle verhalen; ze gaan onder je huid zitten

Hoe kun je intieme terreur of een toxische relatie in je omgeving herkennen, en wat kun je doen?

“Er zijn natuurlijk verschillende situaties als het om giftige relaties gaat. Je hebt gevaarlijke situaties, zeer gevaarlijke situaties en situaties waarin je acuut hulp moet zoeken of bieden. In mijn boek staat een checklist voor al die situaties. Deze checklist is handig voor je eigen relatie, maar ook om giftige relaties in je omgeving te herkennen. De eerste signalen zijn bijvoorbeeld love bombing (een vorm van emotionele manipulatie waarbij iemand je in het begin van een relatie overspoelt met overdreven aandacht, cadeaus en complimenten om je snel aan zich te binden, red.), isolatie, jaloezie, verbale mishandeling en controledwang.

Herken je een giftige relatie in je omgeving, dan is het belangrijk dat je met diegene in contact probeert te blijven. Vaak neemt diegene steeds minder contact op, onder druk van haar partner. Maar blijf zeggen: ‘Ik wil graag even koffie met je drinken.’ App niet dat je je zorgen maakt; grote kans dat haar partner haar telefoon checkt. Spreek dit pas uit als je tegenover haar zit. Zeg dat je er voor haar bent en vraag wat je voor haar kunt doen. Geef aan dat ze je kan bellen als het echt niet goed met haar gaat. Kortom: bied een veilige haven. Vaak oordelen we over vrouwen die in een dergelijke relatie blijven. Maar er zijn veel redenen waarom vrouwen blijven. Bijvoorbeeld omdat ze volledig geïsoleerd zijn en niet weten naar wie ze toe kunnen. Of ze zijn bang dat de situatie escaleert als ze weggaan. Wees daarom vooral lief en (ver)oordeel niet.”

Waarom is er een Dierenpolitie en is er een speciaal politienetwerk voor de LHBTIQ+-gemeenschap, maar niet voor vrouwen?

Wat kunnen we als maatschappij tegen femicide doen?

“Preventief is het belangrijk dat vrouwen een toxische partner of relatie snel kunnen herkennen. Voor de vrouwen die al in een dergelijke relatie zitten, zou een zogenaamde ‘vrouwenpolitie’ een uitkomst zijn. Waarom is er een Dierenpolitie en is er een speciaal politienetwerk voor de LHBTIQ+-gemeenschap, maar niet voor vrouwen? Ik hoor vrouwen vaak zeggen dat ze niet (goed) worden gehoord en geholpen bij de politie. Je kunt de drempel om te melden of aangifte doen verlagen, door een speciaal vrouwennoodnummer op te zetten en een afdeling die gespecialiseerd is in huiselijk geweld en intieme terreur.”

Vandaag, op 8 maart, organiseer je op de Dam in Amsterdam wederom de Rode Hakken Demonstratie. Sinds vorig jaar betrek je ook mannen. Waarom is dat?

“Omdat ik ze nodig heb in mijn strijd tegen femicide. Ditmaal doen onder meer Sinan Can, Edson da Graça en Fernando Halman mee. Dit is een mannenprobleem. Zij bereiken deze mannelijke doelgroep en kunnen mij helpen om aandacht voor dit probleem te vragen en daarmee te werken aan – het begin van – een oplossing.”

Tekst: Karin Broeren
Beeld: Alja Schmidt

• Zo werk je aan een gezonde, sterke en liefdevolle relatie – 8 tips van relatietherapeut Cocky Drost

  Klik hier