Het is 2005. Casper Knops is jong, levenslustig en net afgestudeerd als geograaf. Vanuit zijn liefde voor de natuur besluit hij op reis te gaan naar Venezuela, samen met een vriend; Christophe. “Het was zo’n typische overgang tussen studeren en het werkende leven”, vertelt zijn zus Uus. “Ze waren supergoed voorbereid en zijn toen voor langere tijd vertrokken.” De twee reizen twee weken door Venezuela en maken daarbij ook een trip naar het Andesgebergte. “Casper had van tevoren al aangekondigd dat hij een paar dagen niet bereikbaar zou zijn, omdat er geen internet was in de bergen. ‘Als we terug zijn, laten we wel weer iets weten’, zei hij.”

Uus is de oudste van vier. Onder haar komen twee zussen en Casper is de jongste. “Toen we klein waren, was hij een beetje onze levende pop. Maar ook later konden we goed met elkaar opschieten. Mijn zussen en ik vinden alle drie dat we de beste band met Casper hadden”, vertelt Uus lachend. “We hadden ook echt goed contact, maar tegelijk waren we op een gegeven moment twintigers en allemaal bezig om uit te vliegen. Het was dus ook niet zo dat we elke dag bij elkaar op schoot zaten. Maar Casper en ik zaten wel in dezelfde stad op kamers. We kwamen elkaar tegen in de stad en als er iets was, konden we altijd bij elkaar terecht.”

We woonden in dezelfde stad en als er iets was, konden we altijd bij elkaar terecht.

Steeds ongeruster

Terug naar Venezuela. Casper zou inmiddels terug moeten zijn uit de bergen, maar een bericht van zijn kant blijft uit. “Geleidelijk sloop de onrust er bij ons in. Als familie zochten we contact met elkaar: ‘Heb jij al iets gehoord?’ In eerste instantie denk je: geen nieuws is goed nieuws. Maar op een gegeven moment gingen we toch maar eens bellen, wat we normaal niet zo snel deden op vakantie. We kregen geen gehoor. Daarna bleek dat de ouders van Christophe ook nog niets van hem hadden gehoord. Toen begonnen we ongerust te worden.”

Toch gaan Uus en haar familie niet gelijk van het slechtste uit. “Misschien dacht hij: ik ben nu toch bijna thuis, ik bewaar mijn verhalen wel voor thuis. Of is zijn batterij leeg, of… Zo begin je allerlei scenario’s te bedenken.”

Lege vliegtuigstoelen

Dan komt het moment dat Casper en Christophe terug zouden vliegen – en blijven hun stoelen leeg. “Ik herinner me nog heel goed dat mijn vader belde om dat te laten weten. Dat was zo atypisch voor Casper. De autoriteiten zeiden in eerste instantie: ‘Ach ja, jonge kerels in een warm land waar de meisjes weinig kleren aan hebben, die zijn daar gewoon blijven plakken.’ Maar dat klopte totaal niet. Zo was Casper niet, zo gingen wij thuis niet met elkaar om. Bij ons gingen alle alarmbellen af. Dus toen begon de hele carrousel en waren ze officieel vermist.”

Bij ons gingen alle alarmbellen af.

Uus en haar familie brengen naar buiten dat Casper vermist is. “In die tijd bestonden Facebook en Instagram nog niet, dus viraal gaan deden we met een kettingmail. Het werd toen ook opgepakt in de media – zowel in België als in Nederland.” Van alle kanten krijgen ze hulp aangeboden. “Ineens had iedereen een band met Venezuela: de een had daar nog een oom wonen, de ander kende er een uitwisselingsstudent. We hadden overal ogen en oren, dat was heel mooi. Mensen die Spaans spraken hielpen ons met vertalingen. Zo maakten we vermissingsaffiches om naar Venezuela te sturen, waar we mensen hadden gevonden die ze wilden printen om op te hangen en rond te vragen. Ze gingen in ziekenhuizen langs om te checken: liggen hier twee Belgische jongens? In heel het proces hebben we zoveel steun van iedereen ervaren, er was zoveel bereidwilligheid om te helpen. Daar word je wel menslievend van.”

We hebben zoveel steun van iedereen ervaren, er was zoveel bereidwilligheid om te helpen. Daar word je wel menslievend van.

Voor emoties voelt Uus op dat moment weinig ruimte. “Je zit in een soort overlevingsstand. Ik heb toen ervaren dat emoties niet zo handig zijn. We moesten vooral niet te veel overspoeld raken, want dan zouden we Casper nooit terugvinden. Toch kwamen er op momenten emoties naar boven, natuurlijk. Ik woonde in Gent en mijn ouders in Turnhout – dat zijn zo’n beetje de twee uitersten in Vlaanderen. Dus ik zat veel in de auto en die ritten waren dan de huilmomenten.”

Tekst gaat hieronder verder.

• 

  Als je geliefde vermist raakt: ‘Wanneer de telefoon ging, was ik in shock: is het Piet? Komt-ie thuis?’

  Klik hier

Ontvoerd door de FARC?

Uus en haar familie worden voortdurend tussen hoop en wanhoop geslingerd. “De ene keer ga je van het slechtst denkbare scenario uit, dan weer heb je hoop: misschien zijn ze ontvoerd en nog in leven. De FARC (Colombiaanse guerrillabeweging, red.) was niet actief in Venezuela, maar ja, misschien zijn ze daar nu ook wel begonnen. Je wordt heel inventief in het bedenken van scenario’s. In het begin was ik in mijn hoofd het grote terugkomfeest aan het organiseren, levend en wel. Maar na een paar maanden besef je: waar zijn we eigenlijk nog naar aan het zoeken? Misschien zijn we intussen naar hun lichamen aan het zoeken en mogen we al blij zijn als we die vinden.”

Na een paar maanden besef je: waar zijn we eigenlijk nog naar aan het zoeken?

Voor troost bij een vermissing, is het belangrijk om de achterblijver in zijn of haar verhaal te laten, ziet Uus achteraf. “Zelfs als je als omgeving de hoop al hebt opgegeven. Gun de ander zijn of haar hoop. Het is een belangrijke brandstof en drijfveer om het vol te houden, daar moet je niet te meewarig over doen. En wees voorzichtig met een oordeel. Bij ons kwam dat ook. ‘Wie laat er nu zijn kinderen nog naar Venezuela op reis gaan’, zeiden mensen dan. Dat soort dingen heb je niet nodig. Je kunt ook de straat oversteken en doodgaan. Er is een portie geluk en ongeluk mee gemoeid.”

Opleiding tot psychiater

Ondertussen staat Uus’ leven niet stil. “Ik was op dat moment in opleiding tot psychiater. Samen met een collega stond ik op een afdeling, maar zij was met zwangerschapsverlof. Dus ik kon gewoon niet wegvallen, want dan was er geen arts. Maar ik kreeg wel veel flexibiliteit en vertrouwen van mijn leidinggevenden en ik mocht werken wanneer ik wilde. Ik was degene uit ons gezin die de pers te woord stond. Als dat overdag was, dan deed ik mijn werk ’s avonds. Mijn werk heb ik dus wel aangehouden, ook omdat je op dat moment niet weet of je een sprintje trekt of een marathon aan het lopen bent. Mijn beide ouders zijn wel gestopt met werken, omdat het gewoon niet ging én omdat ze zich helemaal op de zoektocht wilden richten.”

Je weet niet of je een sprintje trekt of een marathon aan het lopen bent.

Stoffelijke resten gevonden

En dan, een halfjaar na de verdwijning, gebeurt wat ze al die tijd hopen en vrezen. “Er werden spullen gevonden in de rivier en die bleken van de jongens te zijn. Er zat een zorgverzekeringskaart bij met Caspers naam erop.” Niet veel later vindt de politie ook stoffelijke resten. “Ik voelde zowel opluchting als afgrijzen”, herinnert Uus zich. “Dit was niet het einde dat we al die tijd voor ogen hadden.”

Identificatieproces

Het identificatieproces van de stoffelijke resten duurt lang. “Die DNA-analyse in Venezuela mislukte de hele tijd. Met een ingewikkelde juridische procedure hebben we kunnen regelen dat er een staal naar België werd gestuurd om hier te onderzoeken. En toen is, na een jaar, uiteindelijk uitsluitsel gekomen.” Het blijkt inderdaad om de overblijfselen van Casper en Christophe te gaan. “Dat is een ontzettend zwaar jaar nog geweest, waarin wij met de telefoon in onze hand aan het wachten waren op een bericht dat je niet wil krijgen, maar dat je ook nodig hebt om verder te kunnen.”

Tekst gaat hieronder verder.

• 

  Marleen over podcast ‘Verdwenen’: ‘Het gemis en het zoeken vreet aan alles wat het leven mooi maakt’

  Klik hier

Verhalen delen

 “Toen kon ik geen andere scenario’s meer bedenken. Alles wat er van hem over was, kon in een klein kistje terug naar België gerepatrieerd worden. Door Casper terug te brengen, hebben we hem op een bepaalde manier in onze armen kunnen sluiten en heeft zijn ziel ook rust. We hebben hem toen ook nog bij ons thuis gehad, de dagen voor de begrafenis. De laatste nacht heb ik met mijn zussen op matrasjes om zijn kist geslapen. Er kwamen ook vrienden langs, die later de kist hebben gedragen. Met elkaar deelden we verhalen. Dat was heel mooi én heel intens en emotioneel.”

De laatste nacht heb ik met mijn zussen op matrasjes om zijn kist geslapen.

Vol liefde haalt Uus herinneringen op aan Casper. “Hij was een groot natuurliefhebber. Maar hij kon ook goed onder de mensen zijn. Liever dat dan achter zijn studieboeken, want hij haatte studeren. In die zin is het nog meer doodzonde – behalve dat de wereld een mooie ziel verliest – dat hij pas was afgestudeerd. Hij begon nét aan het leven, met zijn diploma op zak, en dat hem dat is ontzegd. Ik denk dat hij mooie dingen had kunnen betekenen voor de wereld.”

Professionele gevoeligheid

Uus is dan wel psychiater in opleiding, maar in de eerste jaren na het verlies van Casper lukt het haar niet om met afstand naar haar rouwproces te kijken. “Sterker nog – tot mijn spijt of schande moet ik daarbij zeggen – kon ik er soms moeilijk begrip voor opbrengen als ik bijvoorbeeld in gesprek was met een twintiger die het leven niet meer zag zitten. Het leven is je gegeven, dacht ik dan, pak het vast! Ik kon dan niet professioneel zijn. Daardoor zette ik mijn eigen verhaal als psychiater aan de kant.”

De gevoeligheid voor verlies en voor rouw heb ik geleidelijk aan meer toegelaten.

Nu, jaren later, gaat Uus er op een andere manier mee om. “De gevoeligheid voor verlies en voor rouw heb ik geleidelijk aan meer toegelaten. Ik merkte gewoon dat ik daar een veel grotere sensitiviteit voor had. Niet zozeer dat ik begon mee te huilen, maar dat ik uit eigen ervaring begrijp dat het verlies van een dierbare ook tien jaar later nog zo voelbaar en relevant kan zijn.”

Casper, een rouwboek

Dertien jaar na de vermissing van haar broer, schrijft Uus het boek Casper, een rouwboek. “Ik merkte dat ik steeds meer professionele interesse kreeg in alle facetten van rouw. Ik ben iemand die graag nadenkt en ik had daar zelf dus ook wel ideeën over. Een vriendin moedigde mij aan om er een boek over te schrijven. Enerzijds over de zoektocht naar Casper en Christophe en anderzijds de zoektocht die elk rouwproces is.”

Na het eerste boek volgen nog meer boeken over rouw, verdriet en troost, waaronder Op afstand nabij en het onlangs uitgebrachte Vaar wel, over “de oevers van verlies en herstel”.

Als ik een nummerbord zie met C.A.S. erop, of als ik bepaalde muziek hoor, dan overvalt het me nog steeds.

Casper is, zoals Uus het zegt, nog “heel aanwezig” in haar leven. “Dat is op bewuste momenten, zoals zijn verjaardag, maar ook de datum die we hebben ingevoerd als zijn overlijdensdatum – 23 november. Dan neem ik altijd verlof. Op zijn verjaardag vieren we het leven dat hij heeft gehad en hoe hij hier is geweest, maar op 23 november gaat het echt om het gemis en het verdriet. Maar ook als ik een nummerbord zie met C.A.S. erop, of als ik bepaalde muziek hoor die iets triggert, dan overvalt het me nog steeds. En ik ben natuurlijk intens bezig met rouw door mijn werk als rouwdeskundige. Ik organiseer ook rouwreizen, waarbij we in een groep van twaalf mensen in rouw door de woestijn van Marokko trekken. Iedereen vertelt dan zijn rouwverhaal, ook ik. Dus hij is zeker nog heel aanwezig.”

Je kunt Uus Knops volgen op Instagram en via haar website. Het verhaal van Casper is binnenkort te horen in de EO-podcast Verdwenen.