Wat als je partner verandert? ‘Het is belangrijk telkens opnieuw voor elkaar te kiezen’

“Vijf maanden na onze bruiloft kreeg mijn man plotseling een hersenbloeding”, begint Elsje (47) haar verhaal. “Hij bleek een vaatafwijking in zijn hoofd te hebben en na twee operaties werd duidelijk dat hij niet meer beter zou worden. We moesten leren leven met de beperkingen en de epilepsie die hij had. Het was een enorme verandering. Van het één op het andere moment kwam hij thuis te zitten. Hij was 27 en werd volledig afgekeurd. 

De rollen werden omgedraaid: hij zorgde grotendeels voor het huishouden en deed wat boodschappen. Ik ging werken. Door zijn hersenbloeding kon mijn man dingen slecht overzien en onthouden. Hij kreeg in de loop der jaren steeds meer epileptische aanvallen waardoor hij steeds afhankelijker van mij werd. Zelf werk ik in de zorg en ik merkte dat ik mijn man begon te zien als één van mijn patiënten. Dat zette onze relatie onder druk.”

Depressie

Ook Yvonne (44) weet wat het is samen te leven met een partner die op zijn zachts gezegd niet lekker in zijn vel zit. “Mijn man en ik zijn zes jaar samen. Toen ik hem leerde kennen was het al duidelijk dat hij ADHD had, maar hij had nog geen officiële diagnose en geen medicatie. Hij stond op de wachtlijst voor onderzoek. De onrust in zijn hoofd nam in de loop der jaren steeds sterker toe. Wat eerst nog enigszins te dragen was, werd steeds zwaarder.”

We raakten uit contact, leefden langs elkaar en hadden weinig echte gesprekken meer

Ze vertelt dat haar man functioneerde, maar tegen een enorme innerlijke prijs. “De constante mentale druk, het gebrek aan overzicht en het niet kunnen ‘uitzetten’ van zijn hoofd leidden uiteindelijk tot een depressie. In die fase kreeg hij ook suïcidale gedachten. Dat was het moment waarop onze relatie fundamenteel veranderde. Liefde werd geen vanzelfsprekendheid meer. We raakten uit contact, leefden langs elkaar en hadden weinig echte gesprekken meer.”

Volgens relatie-expert Roos Boer trekt ziekte van één van de partners een zware wissel op de relatie. “Er verandert een heleboel”, zegt ze. “Vaak gaat alle aandacht uit naar degene die ziek is en dat is natuurlijk helemaal terecht. Maar het is belangrijk om ook de partner niet te vergeten. Hij of zij leidt óók verlies. Het verlies van een relatie die er niet meer is, het verlies van een maatje. Dat kan heel moeilijk zijn. Zeker als lichamelijke gebreken intimiteit in de weg staan.

Het benoemen van wat er niét meer is, is net zo belangrijk

De gezonde partner schaamt zich doorgaans voor dit soort gedachten. Vindt het egoïstisch van zichzelf. Het gaat toch helemaal niet om mij. Ik ben niet ziek, wordt dan gedacht. Vaak proberen stellen elkaar te vinden in wat er nog wél is, maar het benoemen van wat er niét meer is is net zo belangrijk. Dat is niet egoïstisch. Sterker nog, het zorgt juist voor verbinding.”

Tekst gaat hieronder verder.

• Vanda’s man zit gevangen in zijn eigen lichaam door het locked-insyndroom

  Klik hier

Vrijheid

In een lange relatie kan je partner veranderen, maar ook jijzelf. Als stel ga je immers door verschillende levensfases. Verandering hoeft helemaal niet wereldschokkend te zijn, maar vraagt doorgaans wel om een nieuwe balans in de relatie.

Ik ga naar veel feestjes en heb een heel nieuwe vriendenkring. Voor mijn man is dat wennen

Zoals in het huwelijk van Claire (48). Ze vertelt: “Sinds de kinderen het huis uit zijn geniet ik enorm van mijn vrijheid. Ik merk dat ik meer energie overhoud voor leuke dingen. Mijn hele leven houd ik al van dansen en een paar jaar geleden heb ik dat weer opgepakt. Ik ga naar veel feestjes en heb een heel nieuwe vriendenkring. Voor mijn man – met wie ik al vijfentwintig jaar samen ben – is dat even wennen. Hij was meestal degene die de hort op ging en ik was thuis met de kinderen. Nu is dat andersom. Dat vindt hij soms lastig. Vooral ook omdat ik veel aandacht krijg van andere mannen. Daar geniet ik eerlijk gezegd van en dat vertel ik thuis ook gewoon. Hij is bang dat hij me verliest.”

Opnieuw voor elkaar kiezen

Een lange relatie gaat door allerlei fases. Om het nog maar even heel gechargeerd te formuleren: eerst ben je verliefd en on top of the world. Dan volgt de ‘houden van’ fase die vaak gepaard gaat met commitment, samenwonen en wellicht trouwen.

Als er kinderen komen dan komt je relatie weer in ander vaarwater. Je bent opeens samen ouders, de kinderen staan doorgaans op nummer één en het is als stel zoeken naar een nieuwe balans. Als de kinderen het huis uit gaan dan krijg je samen weer meer vrijheid, maar is het ook tijd om te kijken of er nog voldoende is dat jullie bindt. Binnen al die fases kunnen ook veranderingen optreden. Met name als één van de twee partners al dan niet chronisch ziek wordt. 

Als je met elkaar trouwt dan doe je dat voor het leven, in voor- en tegenspoed

Volgens Roos Boer is het belangrijk om in elke fase opnieuw voor elkaar te kiezen. “Als je met elkaar trouwt dan doe je dat voor het leven, in voor- en tegenspoed. Toch is het ondanks die belofte goed om je relatie niet als vanzelfsprekend te zien. Passen we nog bij elkaar? Willen we nog hetzelfde? Zo niet, wat is ervoor nodig om elkaar weer te vinden? Dat soort gesprekken zijn van cruciaal belang voor een gelukkig huwelijk. De grootste valkuil is aannemen dat ‘voor altijd bij elkaar blijven’ betekent dat je no matter what voor de relatie moet kiezen.

Als de één meer vrijheid wil – na bijvoorbeeld vooral de opvoedingstaken op zich genomen te hebben – dan is het goed om dat te benoemen volgens de expert. “Ga daarover in gesprek met je partner. Ook als meer vrijheid betekent dat je het geflirt stiekem ook wel heel leuk vindt. Luister naar elkaar en respecteer elkaar. Een compromis sluiten is natuurlijk altijd het beste, maar soms zijn er momenten dat je elkaar niet kunt vinden in een relatie. Als dat iets betreft dat voor jou écht belangrijk is, dan is het verstandig om je af te vragen: is dit een dealbreaker? Bijvoorbeeld: mijn partner wil niet meer dat ik alleen naar feestjes ga. Kan ik daarmee leven. Of niet? Is mijn vrijheid belangrijker dan mijn relatie? Soms is de uitkomst ja. Hoe pijnlijk ook.”

Tekst gaat hieronder verder.

• Nadine (45) kreeg een postpartum depressie: ‘Zou ons huwelijk het redden?'

  Klik hier

Therapie

Elsje en haar man gingen zes jaar na zijn hersenbloeding in relatietherapie. “We moesten elkaar opnieuw vinden. In therapie leerden we elkaar opnieuw kennen met de beperkingen die er waren. We moesten een manier vinden elkaar te zien zoals het nu ging. Leren waarom dingen niet meer gingen die er voor de hersenbloeding wel waren. Ik leerde weer mijn man als mijn man te zien. Mijn man moest zijn beperkingen leren accepteren en verwerken dat hij nooit meer zou kunnen werken.”

Yvonne en haar man kozen gedurende zijn depressie bewust elke dag opnieuw voor elkaar. “Zo voelde dat echt. We zijn het samen aangegaan: gesprekken met zorgverleners, artsen, maar ook de hoop en de terugvallen. Uiteindelijk kreeg mijn man de officiële diagnose en toegang tot een passende behandeling. Dat bracht geen wonderoplossing, maar wel iets essentieels: rust in zijn hoofd.” 

De man van wie ik hield, bleek niet verdwenen

Met die rust kwam er ruimte vertelt Yvonne. “Hij kreeg meer overzicht, werd opener, kon beter voelen en verwoorden wat er in hem omging. En daarmee veranderde ook onze relatie. De man van wie ik hield, bleek niet verdwenen. Hij was alleen jarenlang overbelast geweest.” 

In plaats van uit elkaar te groeien, zijn Yvonne en haar man juist samen gegroeid. “Onze verbinding werd dieper en eerlijker, juist omdat we samen door iets zijn gegaan wat je niet kunt omzeilen. Het heeft me geleerd hoe je liefhebt zonder te redden, hoe je betrokken blijft zonder jezelf kwijt te raken, en hoe een relatie kan verdiepen wanneer je samen leert omgaan met wat er écht speelt.”

‘Neem elkaar serieus’

“Er zijn een heleboel manieren om samen weer een weg te vinden”, zegt Roos Boer. “Als er ruimte is voor de gevoelens van allebei waarbij er niet gesproken wordt over goed of fout, maar er wederzijdse empathie is en respect dan kom je al een heel eind. Serieus genomen worden: daar gaat het om. 

Ik heb eens cliënten begeleid waarvan de man op jonge leeftijd dement werd. Dat was ontzettend naar. Voor hem, maar ook voor haar. Uiteindelijk – na een aantal jaren - heeft dit stel in goed overleg besloten dat ze niet langer liefdespartners zouden zijn. De vrouw kreeg een nieuwe relatie, maar heeft haar man wel altijd liefdevol verzorgd. Samen een weg vinden kan ook betekenen dat je het op deze manier invult.”

Ik houd van hem en kies elke dag opnieuw voor mijn huwelijk, omdat ik dat beloofd heb

De man van Claire vindt het prima dat ze naar feestjes gaat, maar uit wel regelmatig zijn bezorgdheid over het geflirt. “Hij heeft veel humor en maakt vaak grapjes. Daar moet ik dan weer om lachen. Op die manier houden we het luchtig. Ik realiseer me natuurlijk maar al te goed waar de grens ligt en dat weet hij ook. Maar ik heb ook gezegd: nu ben ik aan de beurt. Take it or leave it. Haha, niet in die woorden maar daar komt het wel op neer. Ach, het is een fase. We hebben wel voor hetere vuren gestaan.”

Ook Elsje en haar man hebben – ondanks dat haar man wederom qua gezondheid heel hard achteruit is gegaan – hun weg gevonden. “Het is niet makkelijk, maar met de hulp van familie, vrienden, kerk en buren komen we een heel eind. Daarnaast hebben we ook hulp van thuiszorg voor de verpleging van mijn man. Hierdoor hebben we ook nog kostbare momenten samen en met de kinderen. Tijdens moeilijke en ingewikkelde momenten bedenk ik hoe hij was voor de hersenbloeding. Ik houd van hem en kies elke dag opnieuw voor mijn huwelijk, omdat ik dat beloofd heb.”

113

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfdoding helpt en kan anoniem via de chat op 113.nl of telefonisch op 113. 

• De man van Annemarie heeft alzheimer: ‘Soms ben ik jaloers op stellen die wél oud worden samen’

  Klik hier

Tekst: Nathalie de Graaf