9.30 uur: de carpoolplek

Zoetermeer, 20 mei 2026. Mijn oerdegelijke gezinsbak schuift naast het hippe retro-klassiekertje van Jolanda van der Maas. Naast het feit dat Jolanda en ik al drie decennia bevriend zijn, is Jolanda directeur van Stichting De Haven. Stichting De Haven ondersteunt mensen in de seksindustrie. Het overgrote deel van mijn leven leek me dat een uitstekend idee. Want inderdaad: prostitutie is een uitermate treurig bedrijf en mensen die dit vak uitoefenen hebben absoluut hulp nodig. Maar de laatste jaren ben ik daar meer genuanceerd over gaan denken. Vanuit de media wordt er namelijk een heel ander beeld geschetst over prostitutie. In een documentaireserie als Bij ons op de wallen, komt steeds de onafhankelijke, zelfbewuste sekswerker aan het woord. De happy hooker, die veel plezier beleeft aan het werk (en er veel geld mee verdient). Sinds die tijd bomen Jolanda en ik regelmatig over de vraag of het niet betuttelend is om sekswerkers te willen helpen. Waarom moeten wij voor hen invullen dat zij hulpbehoevende wezens zijn? “Loop eens een dag met me mee”, zei Jolanda dan steevast. En vandaag is het ervan gekomen. Ik gooi mijn eigen auto op slot en duik in Jolanda’s wagentje.

10.00 uur: de heenreis

“Dit is een spannende dag”, zegt Jolanda. “Er vindt een belangrijk commissiedebat plaats over het verhogen van de minimumleeftijd voor sekswerkers naar 21 jaar. Nu mag je op je 18e de branche al in. Dat is veel te jong voor dit werk. Oké, 21 is ook nog jong, maar de jongvolwassene is dan toch drie jaar verder in de ontwikkeling. Het wordt sowieso hoog tijd dat er wordt gekeken naar het veiliger maken van de sector.”

10.30 uur: de rondleiding

Den Haag centrum. “Welkom”, zegt Jolanda, terwijl ze de deur voor me openhoudt. Ik kom binnen en sta meteen in de gemeenschappelijke ruimte met een keuken en een grote tafel waaraan de vrijwilligers en medewerkers met elkaar lunchen. Op een sfeervol grijsgroen geschilderde muur prijkt het logo van De Haven: twee gezichten en profil, het ene zijaanzicht in de schaduw en omlaag blikkend, het ander in het licht en omhoog blikkend. Eronder de woorden ‘trouw – kracht – toekomst’. Drie kernwaarden van de stichting, zo zal blijken uit de rest van de dag.

In Jolanda’s kantoor hangt een grote plattegrond van Rotterdam, de andere stad waar De Haven actief is. Een stuk of dertig pins markeren de prostitutieplekken, met een grote concentratie op Feijenoord. Rotterdam heeft allang geen raamstraten of tippelzones meer. Het gelegaliseerde sekswerk vindt vooral plaats in nachtclubs. Kijkend naar de plattegrond vertelt Jolanda dat De Haven zich de laatste tijd meer bezighoudt met de zogenaamde onvergunde sector: sekswerk zonder vergunning. “Sommige sekswerkers kiezen hier bewust voor, om de hoge afdrachten te vermijden. Raamhuur kost minimaal 120 euro per dag. Moet je voorstellen: in de Haagse raamstraten betalen klanten 50 euro per keer, in de praktijk vaak nog minder. Dan heb je dagelijks drie klanten nodig om alleen al de huur te kunnen betalen.”

Het winnen van vertrouwen is de kern van ons werk en iets van de lange adem

Een simpel rekensommetje, een bizar gegeven. Ik vind het heftig om te horen. “In die zin is het wel te begrijpen dat sekswerkers zonder vergunning gaan werken,” “Vaak is dat in eigen woning. Daar zitten veiligheidsrisico’s aan vast. Klanten weten je adres, waardoor je prooi kan worden voor uitbuiting en mensenhandel. En bij misdragende klandizie is er geen alarmknop waarmee je je huurbaas of de security kunt waarschuwen.”

12.00 uur: de veldwerker

Ik word in een kamertje gedropt voor een telefonisch interview met Sanne van der Vlist. Sanne is als maatschappelijk werker en outreacher in dienst bij De Haven. “Als team van De Haven proberen we zowel online als in real life de sekswerkers op te zoeken en een band met ze op te bouwen. Het winnen van vertrouwen is de kern van ons werk en iets van de lange adem. Je moet steeds weer je gezicht laten zien. De raamstraten worden twee keer per week bezocht. Nachtclubs, salons en privéhuizen zo’n vier, vijf keer per jaar.” Dat doet ze nooit alleen. “We trekken er met z’n tweeën op uit. De meeste clubs en salons weten wie we zijn. Zo niet, dan maken we onszelf bekend als hulporganisatie en vragen we of we met de vrouwen kunnen spreken. Wanneer vrouwen openstaan voor een praatje, vragen we hoe het met ze gaat en vertellen we dat we gratis en vertrouwelijke hulp bieden aan mensen in de seksbranche. We informeren hen onder meer over onze activiteiten, taallessen en jobcoaches en dat we waar nodig mee willen denken bij zaken als financiën, administratie, huisvesting, gezondheid en juridische zaken. We dringen niks op, we maken een praatje, we luisteren, we informeren.”

Net als Jolanda ziet ook zij een steeds grotere verschuiving van het vergunde naar het onvergunde werk. “Als stichting willen we daarin mee bewegen, we willen zichtbaar worden voor mensen die op onzichtbare plekken werken. De vrouwen in de onvergunde sector benaderen we zowel fysiek als online. Met een aantal van hen hebben we inmiddels contact. Doorgaans hebben ze geen verblijfsdocumenten, wat hun positie in Nederland extra kwetsbaar maak. ”

12.30 uur: de lunch

De vrijwilligers die deze middag langs de ramen zullen gaan, zijn inmiddels gearriveerd: Dia, Haddy en Irma. De tafel wordt gedekt. De sfeer is gemoedelijk. “Wie wil er knakworstjes?” roept Haddy door het vertrek. Haddy is 86 (ja, je leest het goed: 86) en al 27 jaar vrijwilliger voor De Haven. Met haar wilde witte krullenbos en helderblauwe ogen zou je haar gerust tien jaar jonger schatten. Haddy wordt oud op een manier zoals de meeste mensen het ongetwijfeld zouden willen: met brede maatschappelijke interesse en een bijna tomeloze energie. Ik schuif naast haar voor een praatje. Ze vertelt dat ze twee keer per week door de Haagse raamstraten loopt om te contacten met de sekswerkers. “Vroeger vond ik het wel leuker. Toen waren er vooral Nederlandse vrouwen. Ik spreek wel Engels, maar wanneer een gesprek de diepte ingaat, doen mensen dat toch het liefst in hun moedertaal.” Waarom ze dit werk doet? “Mijn doel is dat vrouwen weten dat uitstappen écht een optie is. We willen vindbaar zijn voor iedereen die hulp zoekt. Ik laat hun weten dat onze maatschappelijk werkers altijd voor hen klaarstaan voor een gesprek.” “Welke gebeurtenis zal je altijd bijblijven?” vraag ik. Ze kauwt vlug een hap weg. “Je hebt er talent voor om dingen aan me te vragen als ik net iets in mijn mond heb gestopt”, zegt ze snedig. Een collectief lachsalvo aan de lunchtafel. Ik beloof haar in het vervolg op de timing te letten.

• 

  Van prostituee naar voorganger

  Klik hier

“Er was een nieuw meisje in de Geleenstraat,” begint Haddy. “Wij liepen daar en ze riep: ‘Zijn jullie van de kerk?’ ‘Zoiets’, riep ik terug. Galmde ze ineens de Heidelberger Catechismus over straat: ‘Wat is uw enige troost, beide in leven en sterven?’ ‘Wat dóe jij hier?’ vroeg ik. Ze was gedumpt door haar vriend, een keurige, kerkelijke jongen, met wie ze lang verkering had gehad. Nu had ze een nieuwe vriend, een heel lieve, die haar hier had gebracht en alles voor haar betaalde en regelde. ‘Wegwezen’, zei ik tegen haar. ‘In no time zal hij niks meer voor je betalen, dan moet je alles zelf verdienen en je ziet om je heen hoe dat werkt.’ Ik heb haar daarna nooit meer gezien. Ik hoop dat ze een goeie keuze heeft gemaakt.”

13.30 uur: de psalm

Den Haag kent twee raamstraten: de Doubletstraat en de Geleenstraat. In de Geleenstraat, de straat waar Haddy en Irma bekende gezichten zijn, komen de vrouwen voornamelijk uit Oost-Europa en is de voertaal Engels. In de Doubletstraat zijn de vrouwen afkomstig uit Latijns-Amerika en wordt er Spaans gesproken.

Dia, de vrouw in wiens kielzog ik vanmiddag naar de Doubletstraat zal gaan, vertelt een verhaal dat me kippenvel bezorgt. Een van de sekswerkers had een klant gehad die vlak voor vertrek iets mompelde. “Wát zeg je?” vroeg de sekswerker. “Dat ik me nu van kant ga maken”, zei de klant. De sekswerker raakte met hem aan de praat, las een stukje uit de Bijbel en bad met hem. Hij heeft zichzelf niet van het leven beroofd. Dia: “De meeste vrouwen in de Doubletstraat zijn Katholiek en hebben een Bijbel in hun kamer. Psalm 91, de psalm over bescherming door de Allerhoogste, is favoriet bij ze.” Die psalm leest Dia aan het einde van de maaltijd: “Bij de Heer ben ik veilig, Hij is de allerhoogste God. Bij Hem vind ik rust, Hij is de machtige God. Daarom zeg ik tegen Hem: U beschermt me, ik hoef niet bang te zijn. Op U vertrouw ik.”

14.00 uur: de raamstraat

Doubletstraat op een random woensdagmiddag. Het is opvallend rustig. Vrouwen achter het raam scrollen verveeld op hun telefoon. De mannen in de straat houden zich vooral bezig met kijken-kijken-en-niet-kopen.

Net als Haddy doet Dia dit werk al ruim 25 jaar en is ze een bekend gezicht. “We hebben als gezin een aantal jaren in Peru gewoond. Toen we naar Nederland remigreerden, las ik in het magazine Koers een artikel over Spaanstalige vrouwen in de prostitutie. Zo kwam ik in aanraking met stichting De Haven. Ik voel me thuis in de raamstraten. De vrouwen zitten in mijn hart.”

Soms spugen mannen op de ramen

Ze tikt op de ruiten: “Hola, cómo estás? Alles goed?” De vrouwen kijken op van hun telefoon, glimlachen, zwaaien, knikken dat het goed gaat of komen naar de deur voor een praatje. Camila gaat nog een stap verder: “Adelante! Kom binnen!” Voor ik het weet sta ik samen met Dia in haar werkvertrek. Camila, met haar gladde huid en prachtige lange krullen, zou je half dertig schatten, maar ze loopt al tegen de vijftig. Haar uitstraling, haar stem, haar oogopslag: alles aan haar is zacht en vriendelijk. Wanneer Dia haar vertelt over de plotselinge dood van de man van een andere bekende vrijwilliger, barst Camila in tranen uit. “Qué triste”, herhaalt ze hoofdschuddend.

14.30 uur: de solidariteit

Het gesprek duurt voort, vijf minuten, tien minuten, een kwartier. Via de grote spiegel die boven Camila’s bed hangt zie ik mannen voorbij slenteren, hun blikken glijden taxerend langs Camila’s figuur. Het vertrek is klein, ik voel de neiging een stap opzij te doen, om vóór Camila te gaan staan, zodat de passanten niets anders zien dan de achterkant van mijn tartend-vrolijke bloemetjesparka. Maar Camila is aan het werk, het is niet de bedoeling dat haar een eventuele klant wordt ontnomen. Ze moet – evenals het gros van haar collega’s in de Haagse raamstraten – van het geld dat ze verdient haar familie in het thuisland onderhouden.

Ik kijk tersluiks om me heen. Het licht van een tl-buis wordt gedempt door zwart kant. Ik ontwaar tussen wat werkgereedschap inderdaad een Bijbeltje. Camila vindt het fijn als er wordt gebeden, ze nodigt me vriendelijk naderbij, betuigt haar spijt over het feit dat we elkaar niet kunnen verstaan. Bidden kunnen we wél gezamenlijk, knus met de armen om elkaar heen. Sisterhood en solidariteit en wederzijds respect.

15.00 uur: de mannen

Dia klopt op het zoveelste raam. Een zusterlijke armzwaai over en weer. “Cuídate mucho, pas goed op jezelf”, roept Dia, de vrouw steekt geruststellend een duim op: komt goed. Het heeft allemaal iets vanzelfsprekends, iets vertrouwds. Een praatje aanknopen met de een, in gebed gaan met de ander, in Dia’s kielzog voel ik de chemie van vrouwen onder elkaar en hoe ik daarin zonder hapering word opgenomen.

Mijn zicht op sekswerk en hulp aan sekswerkers is door deze dag veranderd

Terwijl Dia in rap Spaans kennis maakt met een nieuw gezicht, neem ik de langslopende mannen in me op. Het publiek is divers. Twintigers, zestigers, sjofelaars en scharrelaars. Ik kijk ze allemaal een halve seconde in de ogen, begin de blik te herkennen: een wilde glans van lust. Een oudere man in grijs colbert en dito broek kom ik meerdere keren tegen. Twee jongens kijken, grijnzen, wijzen. Een veertiger likt langs zijn lippen terwijl hij een raam passeert. Ik voel weerzin in me opkomen. Bah! denk ik. Dit is zo onwaardig en vrouwonterend. “Soms spugen mannen op de ramen”, vertelt Dia. “Ze kijken naar de vrouwen, ze hebben betaalde seks met ze en ze minachten ze. Zo erg. Je kunt je voorstellen hoe de vrouwen zich vaak voelen. In het Spaans zeggen ze dan: me siento un trapo. Ik voel me een dweil'.”

15.30 uur: de cijfers

Teruglopend van de Doubletstraat naar het pand van De Haven laat ik de gebeurtenissen op me inwerken. Deze kant van de seksbranche hebben de makers van Bij ons op de wallen niet laten zien. In deze documentaireserie hoor je enkel de trotse verhalen van de happy hookers, de blije sekswerkers. Maar hoeveel zouden dit er verhoudingsgewijs zijn? Wie van alle sekswerkers is gelukkig en wie is ongelukkig met deze job? Een vraag die zich niet makkelijk laat beantwoorden. Cijfers schijnen sterk afhankelijk te zijn van wie er wordt ondervraagd.

Uit het onderzoeksrapport Onzichtbaar aanwezig van De Haven blijkt dat de realiteit diep is gespleten: tegenover de autonome high-class escorts staan de kwetsbare sekswerkers in de straat-, raam- en onvergunde branche. Niet zelden hebben zij te kampen met verslavingen, schulden en mensenhandel.

Het rapport Monitor seksuele gezondheid sekswerkers 2024 schetst dat het mentale welzijn van sekswerkers gemiddeld een 6,3 scoort (op een schaal van 1 tot 10). Maar dat gemiddelde wordt behoorlijk naar beneden getrokken door het minder zichtbare deel van de branche. Sekswerkers met geldgebrek of schulden scoren direct 1,8 punten lager op deze mentale gezondheidsmeter. Gebruik van harddrugs rondom het werk trekt het cijfer nog eens met een punt omlaag. Omdat deze categorie zich niet makkelijk laat vinden (laat staan bevragen), is het moeilijk om in te schatten met hoeveel zij zijn.  

Ook de vrouwen die ik deze middag heb ontmoet wilden niet worden geïnterviewd. De schaamte is te groot, hun beroep moet geheim blijven, ook voor de familie. Júist voor de familie. Praten met de media is geen optie.

16.00 uur: de slotsom

“Het was bij ons niet druk”, zegt Haddy. “Bij ons ook niet”, zegt Dia. De vrijwilligers praten in De Haven nog wat na. Haddy en Irma staan op het punt om naar huis te gaan. Dia blijft nog wat langer om een aantal vrouwen Spaanse les te geven. Een van de cursisten arriveert wat vroeger dan gepland. Ze wordt joviaal begroet. “Hey, kom erbij. Wil je thee?” Ons kent ons.

In Jolanda’s auto rijden we de omgekeerde route. “Dit was je eerste kennismaking met een raamstraat. Hoe vond je het?” vraagt Jolanda. “Beschamend en vrouwonvriendelijk,” zeg ik. “Mijn zicht op sekswerk en hulp aan sekswerkers is door deze dag veranderd. Ik vind de manier waarop jullie werken niet neerbuigend of opdringerig, maar gelijkwaardig. Ik heb solidariteit en wederzijds respect gevoeld.”

Jolanda zet me af in Zoetermeer. Het is avond, het wordt nacht. Zomernacht zonder regen. Camilla en haar collega’s krijgen het ongetwijfeld druk. De gedachte maakt me triest. Morgenochtend opent De Haven opnieuw zijn deuren. Het is hard nodig.

• 

  Werken in de verslavingszorg: ‘Je moet zelf goed in je vel zitten, anders kun je dit werk niet aan’

  Klik hier

Tekst: Annemarie van Heijningen