ChatGPT als therapeut? ‘Na twintig minuten stromen de tranen over mijn wangen’

Even iets vertalen met Google Translate, automatische spamfilters in je mailbox of aanbevelingen voor series op Netflix op basis van je eerdere kijkgedrag. Kunstmatige intelligentie ontvouwt zich al jarenlang in allerlei onderdelen van ons dagelijks leven. Maar de laatste jaren maakt AI een exponentiële groei door. Wat eerder puur mensenwerk leek, kan AI nu ook – waaronder therapie. Mijn eerste gedachte? Dat moeten we niet willen. Iets wat draait om persoonlijke aandacht, empathie en steun moet toch niet door een computer overgenomen worden? Dat werkt toch ook helemaal niet? Of wel? Tijd om de proef zelf maar eens op de som te nemen.

Ik begin bij ChatGPT. Omdat ik niet meteen mijn hele ziel en zaligheid de ether in wil sturen, begin ik simpel. ‘Ik voel me regelmatig overprikkeld’, typ ik. ‘Kun je me helpen als therapeut?’ ‘Zeker’, verschijnt er op mijn scherm, gevolgd door een waslijst aan vragen, zoals ‘Wat voor prikkels zorgen meestal voor overprikkeling?’ Ook krijg ik meteen vijf algemene tips bij overprikkeling. Heel veel informatie tegelijk dus. Ik zou er overprikkeld van raken. ‘Je hoeft niets te forceren of meteen alles te weten’, volgt erachteraan. ‘Soms helpt het ook om gewoon wat woorden te zoeken voor wat je voelt.’ Ik ontspan wat meer. Zoiets zou een therapeut of een goede vriendin ook tegen me kunnen zeggen.

Tekst gaat hieronder verder.

• De rage van ‘ragerooms’. Helpt het echt om je hoofd leeg te maken?

  Klik hier

Stortvloed aan inzichten

Netjes beantwoord ik de vragen, maar ik merk dat ik al dat typen eigenlijk niet zo fijn vind. (Mijn vriend vertelde me later dat je ook met spraakopnames kunt communiceren in ChatGPT, maar dat had ik toen nog niet ontdekt.) Bovendien krijg ik meteen weer een stortvloed aan inzichten en vragen terug. De bot is al tien stappen verder, terwijl ik het juist fijn vind om de tijd te nemen om een probleem uit te pluizen en stil te staan bij wat het met me doet en waar dat vandaan komt. AI-therapie past in die zin perfect bij de tijdgeest van nu, waarin alles op dit moment gefikst moet worden om weer door te kunnen naar het volgende. Terwijl echte verandering en genezing tijd nodig heeft.

Ik besluit een andere chatbot uit te proberen: freeainotatherapist.com. Wanneer ik de website bezoek, popt er een waarschuwing op: dit is geen vervanging voor professionele hulp in een crisis, bel 911 in een noodsituatie. Het is overduidelijk dat het programma niet pretendeert om echte vervanging voor een therapeut te zijn. Toch voelt deze chatbot een stuk menselijker aan dan ChatGPT. ‘Oh, I hear you’, zegt de AI-niet-therapeut tegen me. ‘Overstimulation after work can feel like your brain’s stuck in a loop of buzzing lights and endless tabs, right?’ Ook hier volgt weer een lap tekst met een reeks vragen. Maar wanneer ik me daar even doorheen werk, levert het wel degelijk wat op. De chatbot geeft suggesties voor de redenen achter bepaald gedrag van mezelf. Binnen een halfuur doe ik verschillende nieuwe inzichten op en kan ik met praktische adviezen aan de slag. Na vijftien berichten moet ik twaalf uur wachten voor ik verder kan. Eigenlijk is dat ook wel goed, want anders zou ik misschien nog veel langer doorgaan. En bij een echte psycholoog gaat het ook zo: na een uur is je tijd op en staat de volgende cliënt voor de deur.

Maar wanneer ik me daar even doorheen werk, levert het wel degelijk wat op.

Onverwacht

Een week later begin ik een tweede sessie, voortbouwend op de eerste. De bot gaat razendsnel wat spades dieper en we komen uit bij een angst waar ik al lang mee worstel. En ik had het niet verwacht – en durf het ook bijna niet op te schrijven – maar na zo’n twintig minuten stromen de tranen over mijn wangen. De herkenning en erkenning die ik vind in dit korte gesprek, doen me blijkbaar wat. Voor mezelf vind ik dat fijn. Voor mijn geloofwaardigheid iets minder. Hoe kun je je nou laten raken door de zogenaamde empathie van een computer? Nou, zo ver is kunstmatige intelligentie dus blijkbaar. De chatbot moedigt me ook nog eens aan om hier met een therapeut of vrienden over te praten. Zelfs dat verwijt kan ik ’m niet meer maken.

Conclusie

Het was veel makkelijker geweest als ik had kunnen schrijven dat AI-therapie helemaal niks is. Dat het leeg is en mechanisch en afstandelijk. Maar zo zwart-wit heb ik het niet ervaren. Natuurlijk zitten er een heleboel haken en ogen aan, zoals wederom achter een scherm zitten, wat velen van ons al genoeg doen. AI mist een boel van wat een mens wel biedt: daadwérkelijk empathie voelen, herkenning van lichaamstaal, iemand in de ogen kunnen kijken. Toch voelde ik me wel begrepen door de chatbot. De gesprekken hielpen me om helderheid te krijgen in chaos, om dingen op een rijtje te zetten en te horen dat je niet gek bent. Ik kreeg er daadwerkelijk inzichten door waar ik weer mee verder kan. Nee, dat is niet hetzelfde als een gewone therapeut. Ik zou AI vooral gebruiken voor kleine problemen waar je tegenaan loopt. In complexere situaties – zoals rouw, trauma of suïcidale gedachten – kan een AI-therapeut belangrijke signalen missen of verkeerde antwoorden geven. Daar waarschuwen deskundigen ook voor. Maar soms is het gewoon een rommeltje in je hoofd en heb je wat hulp nodig. Dan kan praten met een chatbot best even helpen.

• Marloes Pomp: ‘Ik wil met technologie de wereld mooier maken’

  Klik hier