“Oogappels was een cadeau. Vier jaar na mijn afstuderen aan de toneelacademie in Utrecht kreeg ik – na verschillende audities – de rol van Dina aangeboden. Ik had al wel op het toneel gestaan, maar dit was voor het eerst dat ik in een televisieserie speelde. Ik heb veel geleerd van de andere acteurs op de set en heb mijn eigen techniek kunnen ontwikkelen. Als je afgestudeerd bent dan moet je maar afwachten of je werk krijgt. Pas dan ga je meters maken. Bij Oogappels kreeg ik die kans. Het was wel wennen als ik over straat ging, want de serie was natuurlijk enorm populair. O, ik ben niet incognito meer, bedacht ik me als ik naar de supermarkt liep. Ik zag mensen naar me kijken of mensen kwamen naar me toe om te zeggen dat ze Oogappels zo leuk vonden. Superfijn natuurlijk. Het vergrootte wel mijn bewustzijn. Ik was ineens een semi-bekende Nederlander.

Het acteren heeft er altijd in gezeten

Het acteren heeft er altijd ingezeten. Ik was als jong meisje heel creatief, hield van tekenen, schrijven en kunst. Ik verkleedde me ook graag en liep vaak dramatisch als prinses door het huis. Niet dat ik heel extravert was, integendeel. Ik ben altijd wat terughoudend geweest en laat mezelf pas echt zien als ik me veilig voel bij iemand. Ook was ik een gevoelig kind. Ik dacht over dingen na. Over de wereld bijvoorbeeld en de natuur. Of ik kon me zorgen maken over andere kinderen die niet helemaal konden mee komen op school. Als er een kindje alleen was, dan vond ik dat zielig en onrechtvaardig. Ik kon me de pijn van anderen enormaantrekken.”

Afkomst

“Ik kom uit een warm en veilig nest. Mijn ouders werkten allebei in het onderwijs. Mijn vader is van Marokkaanse afkomst en mijn moeder is Joods. Niet dat mijn moeder daar iets mee deed. Ze had er niet zoveel mee, zei ze altijd. Mijn overgrootmoeder heeft in een kamp gezeten en mijn oma zat ondergedoken. Door dat trauma was de band tussen mijn moeder en haar moeder niet goed. Joods-zijn associeerde ik met negatief, iets waar je weinig aan had. Ik associeerde het ook met slachtoffers en daar wilde ik verre van blijven. 

Joods zijn associeerde ik met negatief

Mijn Marokkaanse afkomst speelde in mijn kinderjaren dan ook een grotere rol dan mijn Joodse. Mijn vader sprak Marokkaans met mij en mijn drie jaar jongere zusje en we gingen vaak op vakantie naar Marokko. Het islamitische geloof kreeg ik minder mee. Toen mijn vader naar Nederland kwam in de jaren 80 ging hij vooral mee in de hippieachtige vibe van jointjes roken en chillen. Pas later, als hij volwassen en getrouwd zou zijn, dan zou hij serieus worden had hij – net zoals veel andere Marokkaanse mannen – bedacht. Maar in de beginjaren met mijn moeder zat hij nog steeds redelijk in die vibe en was hij niet heel serieus met het islamitische geloof bezig. Als kind kreeg ik er dan ook weinig van mee. Wat ik wel meekreeg was dat mijn moeder vond dat hij wel wat meer mee mocht helpen in het huishouden. Als Marokkaanse jongen was mijn vader door zijn ouders gepamperd. Koken of schoonmaken? Hij deed zijn best, maar volgens mijn moeder was het niet genoeg. Als geëmancipeerde vrouw had ze het gevoel er alleen voor te staan en dat was een van de redenen waarom ze uit elkaar gingen toen ik zes was. Ze hielden nog van elkaar, maar het was een mismatch. 

Als geëmancipeerde vrouw had ze het gevoel er alleen voor te staan

Mijn vader is uiteindelijk hertrouwd met een Marokkaanse islamitische vrouw met wie hij nog twee kinderen kreeg. Hij werd daardoor strenger in het geloof. In de weekenden ging ik naar mijn vader en op woensdagen kwam hij samen met zijn nieuwe vrouw en kinderen bij ons eten. Het ging allemaal heel gemoedelijk. Ik herinner me wel dat ik het niet altijd leuk vond dat hij nu wel een fulltime vader voor zijn andere kinderen was. Dat hij meer op de hoogte was van wat zij deden dan wat mijn zusje en ik deden. Maar afgezien van dat ging het thuis harmonieus.”

Tekst gaat hieronder verder.

• 

  Dilan duikt in het leven van haar oma’s: ‘Ze hebben zichzelf echt opgeofferd voor hun gezin’

  Klik hier

‘Ik vind jou wél Joods’

“De toneelacademie was minder leuk dan ik dacht. Er waren weinig docenten die me écht zagen voor wie ik was. Ik ben kritisch en stel veel vragen. Dat zit in mijn persoonlijkheid. Op de academie werd dat uitgelegd als lastig. En als ik ergens mee struggelde dan was ik niet goed genoeg. Ik werd er onzeker van en het haalde mijn plezier in het spelen weg. 

Mijn man (theatermaker en filosoof Jaïr Stranders, red.) had op de toneelschool – de vooropleiding van de toneelacademie – een gastcollege filosofie gegeven. Jaren later, toen ik auditie wilde doen voor de academie, heb ik gevraagd of hij een keer koffie wilde drinken. Ik had iemand nodig die me tips kon geven. Het werd heel gezellig en we bleven contact houden. Inmiddels was ik een stuk ouder en langzaam groeide er iets. We vonden elkaar heel leuk. 

We vonden elkaar heel leuk

Jaïr is van Joodse komaf en heeft het Joods zijn heel anders beleefd dan ik. Zijn familie had andere ervaringen in de oorlog dan mijn familie. Hij was actief in het Joodse leven en de gemeenschap. Daardoor werd ik getriggerd. Ook omdat hij zei: ‘Ik vind jou wél Joods.’ Ik zei steeds dat ik het niet echt was, naar het voorbeeld van mijn moeder. Ik dacht: waar heeft hij het over? Hij zag het in mijn uiterlijk, maar ook hoe ik naar de wereld keek. Door Jaïr kreeg ik inzichten. Ik leerde veel van hem. Het was alsof er een deurtje werd geopend: zo kon ik óók naar bepaalde dingen kijken. Mijn moeder zei altijd: ik heb er niets mee, dus dan ben ik het ook niet. Maar dat betekent natuurlijk niet dat je niet van een bepaalde komaf bent en een bepaalde geschiedenis met je mee draagt. Ik realiseerde me dat mijn humor, mijn liefde voor kennis en kunst, het begaanzijn met de wereld en mijn rechtvaardigheidsgevoel misschien wel met mijn Joodse roots te maken hebben. Die inzichten maakten me een completer mens. 

Jaïr heeft zijn Joodse komaf heel anders beleefd dan ik

Jaïr en ik zijn nu tien jaar samen, waarvan acht getrouwd. We voeden onze twee dochters van drie en acht bewust op met én de Marokkaanse achtergrond én de Joodse. We zijn niet gelovig, dus we vinden het vooral belangrijk om onze kinderen de twee culturen en tradities mee te geven. Zo vieren we bijvoorbeeld joodse feestdagen als Poeriem en Pesach. En op vrijdag sjabbat. Dan mag iedereen langskomen en aanschuiven bij het eten. Ook vieren we het Suikerfeest, maar we doen niet mee met de ramadan. Vanuit mijn Marokkaanse achtergrond is het lastiger om tradities los te zien van het geloof. Volgens mij kun je niet zeggen: ik ben islamitisch maar geloof niet in een God. Vanuit onze Joodse achtergrond is dat makkelijker. We vinden het belangrijk om onze dochters zoveel mogelijk mee te geven van beiden. Om ze een gemeenschap mee te geven.”

Gevormd als mens

“Toen op 7 oktober 2023 de oorlog tussen Hamas en Israël uitbrak, merkte ik dat ik me angstig begon te voelen. Dat kwam met name omdat ik kinderen heb en er ook in Nederland ontzettend veel haat ontstond. Ik dacht: er is een verschil tussen Israël, het joodse geloof, de Joden en het Jodendom. En ook een verschil tussen daar en hier. Maar dat bleek niet zo te zijn. Mijn dochter van acht werd op school aangesproken. ‘Jij bent pro-Israël, hè?’ werd er gezegd. Ik was in shock. Ik vond – en vind – het onbegrijpelijk dat je kinderen hierbij betrekt. Wat gebeurt er nu? dacht ik. Hoe kun je je woede om zoiets legitiems zó laten escaleren hier in Nederland, bij een kind? Überhaupt tegen mensen hier? 

Ik vind het onbegrijpelijk dat je kinderen hierbij betrekt

Mijn man en ik moesten wel met onze dochter gaan praten. Niet om haar angst in te boezemen, maar om haar toch een beetje weerbaar te maken. We hebben het oppervlakkig gehouden, maar haar wel één en ander uitgelegd. Ook vroeg ik me af of we nog wel naar de synagoge konden voor joodse les. Het werd goed beveiligd, maar ik voelde me er niet prettig bij. Jaïr zei: ‘We gaan gewoon.’ En dat hebben we ook gedaan. Maar het is en blijft onrustig natuurlijk.

De afgelopen jaren hebben me gevormd als mens. Je bent je extra bewust van je achtergrond en hoe mensen misschien naar je kijken. Het is een uitdaging hoe je daarmee om moet gaan. Ik heb er bewust voor gekozen niet zoveel te zeggen. Om me niet teveel uit te spreken. In reallife niet, maar ook niet op social media. Wat schiet je daarmee op? Ik wil geen bijdrage leveren aan de escalatie.”

Relatief jong moeder

“Als ik terugkijk zijn er meer momenten in mijn leven geweest die me hebben gevormd. De ontmoeting met mijn man bijvoorbeeld, omdat ik me vanaf toen meer ben gaan verdiepen in mijn Joodse roots. Het krijgen van kinderen was ook een keerpunt. Ik was 26 en relatief jong. Ik had geen voorbeelden in mijn omgeving en moest het zelf allemaal uitvogelen. Ik werd als het ware in het diepe gegooid. Vanaf het moment dat je kinderen krijgt, draait het leven niet meer om jou, maar om je kind. Alle energie ging zitten in het moederschap. 

Ik moest mezelf opnieuw uitvinden

Ondertussen moest ik mezelf opnieuw uitvinden. Wie was ik eigenlijk? Wat wilde ik? Mijn leven veranderde. Mijn lijf veranderde. En hoe moest ik het doen met werk? Als actrice heb je vaak geen gestructureerde baan. Dus kinderopvang zoeken was niet echt nodig, maar we vonden het wél belangrijk. Dus brachten we onze dochter daar naartoe. Maar het voelde vervolgens heel vreemd om in een café te zitten en geen werk te hebben. Je voelt dan de teller van de klok én het geld tikken, maar ik verdiende niks. 

Voordat we kinderen kregen zaten mijn man en ik vijf avonden per week in het theater. Dat kon nu niet meer, maar Jaïr probeerde in het begin toch nog momenten te zoeken om ’savonds weg te gaan. ‘Maar ik blijf niet elke avond alleen thuis met de baby!’ riep ik dan. Je moet alles opnieuw uitvinden, ook je relatie. Toen ik de rol van Dina kreeg, bleek dat ons gezin draaiende bleef terwijl ik aan het werk was. Flexibel zijn, ik heb het moeten leren. Loslaten, ook zo’n ding.”

Een boek schrijven

“Oogappels is inmiddels gestopt. Ik kijk er met heel veel plezier op terug. Naast het acteren ben ik een andere weg ingeslagen: die van het schrijven van een boek. Het gaat over trauma en hoe je dat overdraagt aan een andere generatie. Of dat ook te stoppen is. Of liever nog: om te keren. Dat je naar het verleden kunt kijken, kunt helen en het anders kunt doen. Dat je je trauma kunt zien als een bron van kracht. Een interessant onderwerp, waar ik zelf natuurlijk ook ervaring mee heb. Over het trauma van mijn familie werd gezwegen. Maar ook als er niet over wordt gepraat, júist die stilte, die voel je.”

• 

  Annick Boer staat vaak in de spotlights, maar ‘thuis doe ik zo normaal mogelijk’

  Klik hier

Tekst: Nathalie de Graaf

Beeld: Marcel Krijger