‘Het was één en al leugens en bedrog’: Geertje zat 18 jaar vast in sekte 'Gemeente Gods'

Die uitputting heeft een voorgeschiedenis. Geertje groeit op in Heiloo, in een gereformeerd gezin waar rust heilig is. Haar moeder is ziekelijk. "We moesten altijd stil zijn, er werd eigenlijk nooit gepraat." Materieel komt ze niets tekort, maar emotioneel blijft er vaak afstand. Dat merkt ze al vroeg, wanneer een leraar haar lastigvalt. Geertje vertelt het thuis, in de hoop op bescherming, maar het blijft stil: "Als er iets was, dan zeiden mijn ouders dat het wel aan mij zou liggen."

Sipke Vrieswijk

Niet uit geloof, maar uit nood gedreven stapt Geertje (dan 34) de Gemeente Gods binnen. Haar man Ruud, die in een godsdienstwaan denkt dat hij profeet is, put haar volledig uit. Thuis houdt Ruud avond aan avond eigen diensten en duldt hij nauwelijks tegenspraak. In de ene na de andere kerk ontstaat ruzie; telkens botst hij met leiders of gemeenteleden.

Daarna begint een regime van totale isolatie

“De zorg voor mijn vijf kinderen en mijn slechte huwelijk braken me”, vertelt Geertje (73). Wanneer ze hoort van Sipke Vrieswijk, ook een ‘profeet’, hoopt ze dat hij Ruud tot rede kan brengen. Ze bezoekt een paar keer met haar gezin de Gemeente Gods, gehuisvest in een voormalig klooster in Velddriel, waar Vrieswijk de scepter zwaait. Als Ruud en de kinderen na een van die bezoeken weer naar huis gaan, mag Geertje blijven “om bij te komen”. En dan vallen de deuren letterlijk en figuurlijk in het slot.

Aanvankelijk ervaart Geertje een zeer gemoedelijke sfeer. "Ik werd heel warm ontvangen. Sipke en z’n vriendin Aagje waren poeslief. De open haard brandde, het was gezellig. Ik had er totaal geen erg in dat het verkeerd was daar." Er is oprechte belangstelling voor haar en ze krijgt er rust en ‘vitaminepillen’. Die pillen zijn in werkelijkheid drugs om haar weerstand te breken. “Ik voelde me geweldig, waarop ze zeiden: ‘Zie je wel, dit is wat God voor jou wil.’” Zodra de pillen zijn uitgewerkt, valt Geertje in een zwart gat en begint een regime van totale isolatie.

Meedogenloze manipulatie

Geertje denkt lange tijd dat haar kinderen wel langs zullen komen, maar hun komst wordt steeds uitgesteld. Vrieswijk blokkeert post en telefoontjes en houdt Geertje voor dat niemand haar mist. "Niemand houdt van je, zeiden ze. Dat was niet zo. Mijn familie belde en stuurde brieven, maar die hielden ze achter." Ze wordt afgesneden van haar kinderen, die ze achttien jaar lang niet ziet. In 1990 schrijft dochter Marty haar wanhopige briefjes. Geertje krijgt ze nooit te lezen en zakt weg in een diepe depressie. “Ik heb de eerste zes jaar bijna dag en nacht gehuild.”

• Israel van Dorsten onderzoekt geïsoleerde gemeenschappen in nieuwe EO-serie ‘Klinkt als een sekte’

  Israel van Dorsten onderzoekt geïsoleerde gemeenschappen in nieuwe EO-serie ‘Klinkt als een sekte’

De manipulatie is meedogenloos. Persoonlijke spullen als sieraden, haar kleding en zelfs haar ondergoed moet ze inleveren. Haar eigendommen zijn volgens Vrieswijk 'occult besmet' en verstoren de relatie met God. Binnen de muren van de gemeente regeert de angst, vooral door een klimaat van absolute gehoorzaamheid en een kliksysteem waarbij leden elkaars ‘zonden’ moeten melden. Praten is verdacht en vertrouwen verdwijnt. "Je kon niemand vertrouwen, want iedereen moest alles doorgeven. Je mócht ook niet praten." Wie het toch doet, wordt gestraft: ‘Dan moest je meteen naar buiten en uren rondlopen."

Bruiloft van het Lam

Vrieswijk verpakt seksueel misbruik in vrome termen, zoals de ‘Bruiloft van het Lam’. Voor Geertje, een gelovige getrouwde vrouw, ontstaat hierdoor een verschrikkelijk dilemma. De angst voor de hel en de heilige overtuiging dat God rechtstreeks door de profeet spreekt, houdt haar in een wurggreep. Ze wordt gedwongen met hem naar bed te gaan. “Hij zei: ‘God wil dat jij bruid van Christus wordt. Wil je mij daarbij helpen?’ Wat moest ik, als God het wilde?”

Geertjes muzikale talenten worden bovendien schaamteloos geëxploiteerd: ze moet paraat staan voor diensten die op elk moment kunnen beginnen, ook midden in de nacht. “Soms moest ik acht uur lang op een pianokruk zitten om te spelen en te zingen.” Tegelijkertijd houdt het haar overeind: in haar liederen voelt ze Gods inspiratie. “Ik heb altijd al een lijntje naar boven gehad; muziek was mijn uitlaatklep." Dat ‘lijntje’ noemt ze ook een lijntje met de Heilige geest. ‘Ik kreeg dan liederen in mijn hoofd, de melodie en de woorden. Dat hoefde ik alleen maar op te schrijven."

• Dit Friese pleeggezin ving Israel van Dorsten uit Ruinerwold op. ‘Hij kwam binnen als een bang vogeltje’

  Dit Friese pleeggezin ving Israel van Dorsten uit Ruinerwold op. ‘Hij kwam binnen als een bang vogeltje’

Dwangverpleging

Wanneer Vrieswijk in 1997 wordt gearresteerd wegens seksueel misbruik van minderjarigen en wordt veroordeeld tot tbs met dwangverpleging, zijn veel leden van de Gemeente Gods daar niet van op de hoogte. “Dat hij opgesloten zat, wist alleen de leiding”, zegt Geertje. We hadden geen tv, krant, radio, internet. We leefden verder als zombies in onze eigen werkelijkheid.

Wel ontstaan in die periode de eerste scheurtjes. Er moet geld binnenkomen en daarom worden leden naar buiten gestuurd om te werken. Geertje gaat als juf aan de slag, en komt – voor het eerst in jaren – in contact met mensen van buiten de gesloten gemeenschap. “Ik ontmoette Eef, mijn leidinggevende, die zei dat mijn mond lachte, maar dat mijn ogen huilden.”

Met eindeloos geduld, door vragen te stellen en Geertje te laten zien wat echte vrijheid betekent, wint Eef stapje voor stapje haar vertrouwen. Later zal ze het omschrijven als een ‘losweekproces’ van jaren: pas na een jaren durend proces dringt langzaam door dat wat binnen ‘normaal’ leek, niet normaal was.” In juni 2005 vindt Geertje na achttien jaar eindelijk de kracht om de sekte definitief te verlaten.

Nu, ruim twintig jaar later, is Geertjes geloof bevrijd van menselijke dwang. Ze heeft de band met haar kinderen weer kunnen opbouwen en gebruikt haar ervaringen om anderen te waarschuwen. “Mijn muzikale talenten zet ik nu in om mensen te bemoedigen. Samen met Eef, met wie ik inmiddels getrouwd ben, verzorg ik muzikale vieringen voor diverse doelgroepen, onder anderen mensen met een beperking. Dat is geweldig om te doen.”

Terugkijkend op de jaren van isolatie, controle en misbruik maakt Geertje één scherp onderscheid: tussen God, en mensen die zich op God beroepen. “Mijn geloof zit vanbinnen. Als je eenmaal met Jezus leeft, blijf je met Hem leven, en dat kan geen sekte ooit afnemen.”

• Wat gebeurde er ook alweer in Ruinerwold? Vijf vragen over Israel van Dorsten en het gezin waarin hij opgroeide

  Klik hier