‘Mam, laat me.’ Wat je puber je leert over al je relaties
Thema artikel
Leestijd: 14 minDoor Christianne Scholtens
Lees gratis verder
Meld je nu aan en krijg 3 maanden gratis onbeperkt toegang tot alle artikelen en digitale magazines van Eva.
‘Mam, laat me gewoon.’ Je staat in de deuropening en slikt je vraag weer in. Hoe kan het dat je kind, dat ooit alles met je deelde, ineens zo ver weg lijkt? Misschien is de puberteit niet alleen een fase van loslaten, maar ook een les in hoe verbinding echt werkt – met je puber én met al je andere relaties.
EVENT | Hoe blijf ik in verbinding met mijn tiener?
Kom je ook? Koop nu hier je tickets.
Echt verbinding maken met een puber. Het lijkt bijna onmogelijk. Of tenminste… Wat bedoelen we eigenlijk wanneer we het hebben over ‘verbinding’? Het is zo’n woord waar iedereen te pas en te onpas mee strooit. Is verbinding alleen een goed, diepgaand gesprek? Of is het ook dat praatje met die onbekende vrouw bij de bushalte? En heen-en-weer appen met je partner over de boodschappenlijst, is dat ook verbinding?
In haar bestseller De moed van imperfectie definieert Brené Brown verbinding als “de energie die bestaat tussen mensen wanneer zij zich gezien, gehoord en gewaardeerd voelen, kunnen geven en ontvangen zonder oordeel, en steun en kracht ontlenen aan de relatie”. Iets vergelijkbaars zegt psycholoog Marissa van der Sluis in een interview met Vriendin: “Echte connectie is het gevoel dat je wordt gezien. Dat de ander er voor je is en beschikbaar is en jij ook voor de ander aanwezig bent. Dat je jezelf kunt zijn en dat je jezelf niet hoeft te verbergen.”
Echte connectie is het gevoel dat je wordt gezien
Volgens Van der Sluis hoef je echt niet altijd de diepte in om verbinding te ervaren. “Connectie zit vaak in kleine momenten dat iemand anders even je aandacht, genegenheid of contact zoekt. Juist dat zorgt voor verbondenheid in een relatie.”
Sociale gezondheid
Betekenisvol contact is een van de belangrijkste ingrediënten voor een gezond en gelukkig leven. “Geen verbinding hebben zorgt voor stress in je lichaam”, legt de Amerikaanse onderzoeker Kasley Killam uit in haar TED-talk ‘Why Social Health Is Key to Happiness and Longevity’. “Het verzwakt je afweersysteem en vergroot het risico op een beroerte, hartziekten, diabetes, dementie, depressie en een vroege dood.” Uit een onderzoek van de Harvard Universiteit blijkt dat hechte relaties ons gezond en gelukkig houden. Ze blijken een betere voorspeller voor een gelukkig leven dan geld, sociale klasse, intelligentie of genen.
Hechte relaties houden ons gezond en gelukkig
Killam pleit daarom voor meer aandacht voor ‘sociale gezondheid’. “Waar lichamelijke gezondheid over ons lichaam gaat en mentale gezondheid over ons hoofd, gaat sociale gezondheid over onze relaties. Je kunt niet echt gezond zijn en tot bloei komen als je alleenvoor je lichaam en je hoofd zorgt, maar niet voor je relaties.”
Sociale gezondheid gaat volgens haar om hechte relaties opbouwen met je familie, je vrienden, je partner en met jezelf. Maar ook om regelmatig contact met collega’s en buren. Zowel simpele vormen van verbinding als diepere connecties zijn dus belangrijk. “Zelfs een kort telefoontje met een vriend of familielid kan al veel doen.” Ze verwijst naar een studie waaruit blijkt dat mensen die meerdere keren per week tien minuten met een bekende belden, zich na een maand of twee merkbaar minder eenzaam voelden. En volgens Killam kan zelfs een persoonlijk appje als ‘Ik moest aan je denken’ al betekenisvol zijn.
De tekst gaat hieronder verder.
Erna gaf haar puberzoon een keuze: ‘We huilden allebei toen hij vertrok’
Verbinding met je tiener
Terug naar de puber. Want verbinding met je tiener is niet hetzelfde als verbinding met een gelijkwaardige volwassene. Daar is orthopedagoog en tienercoach Tamar Poot het mee eens. “Ouders denken vaak dat in verbinding staan met tieners betekent dat ze alles met je delen. Dat je scherp hebt hoe het echt met ze gaat en dat ze goed naar je luisteren. Maar dat is allemaal niet zo haalbaar. In de verbinding met je tiener is het vooral belangrijk dat ze ervaren dat ze zichzelf mogen zijn, met alles wat ze doen en zeggen. Dat jij er voor ze bent en dat je stabiel blijft, ook als zij onderuitgaan.”
Omdat pubers in deze fase juist niet meer alles met je bespreken, kun je je als ouder zomaar buitenspel gezet voelen. “In de puberteit veranderen hersenen, lijf, hormonen en emoties van tieners in korte tijd enorm. Ze worden klaargestoomd om volwassen te worden. Daardoor ontwikkelen ze een sterke innerlijke drive om zich los te maken van hun ouders, van het gezin, en zichzelf te ontdekken. Het is een normale ontwikkeling dat je tiener minder met je deelt, zich meer afzondert en slechter naar je luistert. Hoe harder je probeert om ze naar je toete trekken, hoe meer ze zich gaan afzetten.”
Hoe harder je probeert om tieners naar je toe te trekken, hoe meer ze zich gaan afzetten
Voor ouders en verzorgers is dat vaak ingewikkeld. “Het is een grote overgang”, erkentTamar. “Wanneer ze jonger zijn, ben jij nog de hele wereld voor je kind. Alles wat jij zegt en doet, is waar en belangrijk. Ze luisteren daarnaar. En dan opeens, in vrij korte tijd, kan datineens helemaal veranderen. Dat is echt moeilijk.”
De 5-3-1-richtlijn:
Bron: TED-talk ‘Why Social Health Is Key to Happiness and Longevity’ van Kasley Killam
Verlangen naar vrijheid
Ook trainer en coach Erna Ebbers (47) liep aan tegen die verandering. Toen haar zoon in de puberteit kwam, werd zijn gedrag steeds lastiger voor haar en haar man. Uiteindelijk gaf ze haar zoon de keuze: óf hij hield zich aan de afspraken, óf hij kon een ander woonadres zoeken. “Dat deed ik vanuit liefde, voor mezelf en mijn kind. Ik gaf hem ruimte, zonder dat ik hem verplichtte om te doen wat ik zei.” Haar zoon koos ervoor om weg te gaan. “We huilden allebei toen hij op zijn fiets vertrok, met een vuilniszak vol kleding. Het sneed door mijn ziel.”
Orthopedagoog Tamar erkent het belang van grenzen bij tieners. “Enerzijds hebben ze vrijheid nodig om zelf dingen uit te proberen. Om fouten te maken waar ze weer van leren. Om hun eigen mening te vormen. Geef ze dus ook die ruimte. Anderzijds zijn ze nog niet volwassen, dus ze hebben nog steeds grenzen nodig. Je verliest niet gelijk de verbinding met ze als je een grens stelt. Zelf overzien ze de consequenties van hun keuzes vaak nog niet. Daarvoor hebben ze jou nodig.”
Tekst gaat hieronder verder.
Columnist Miloe over de ‘emo-periode’ van haar dochter: ‘Blijf bij ze. Ook als ze je wegduwen’
Toon interesse
Wat helpt nog meer om in verbinding te blijven met je tiener? “Ik denk dat het heel belangrijk is om interesse te tonen in de leefwereld van je tiener”, benoemt Tamar. “Die wereld is zo anders dan waar wij in opgegroeid zijn. Ga eens naast ze zitten als ze aan het gamen zijn en vraag gewoon: hé, wat ben je eigenlijk aan het doen? Meestal zijn ze best bereid om met korte antwoorden wat uitleg te geven – als je het goed timet. En wees daarin blij met wat ze je geven, ook al is het weinig.”
Daarnaast is communicatie vanuit jou als ouder belangrijk. “Blijf aangeven dat je er voor ze bent, dat je het fijn vindt om ze te zien en dat je het begrijpt dat ze graag op hun kamer zitten. Wees eerlijk en leg je worstelingen uit. Als jij het moeilijk vindt om vertrouwen te geven, benoem dat dan. Probeer daarnaast het gedrag van je tiener te ondertitelen, ook voor henzelf. Want ze begrijpen zichzelf vaak niet eens. Dus: ‘Ik denk dat dit en dit gaande is en dat je dit en dit nodig hebt.’ Of: ‘Ik begrijp dat je graag even alleen wilt zijn.’
Blijf staan, ook als je tiener duwt en trekt
En als er conflict ontstaat? “Stel dat je tiener je uitscheldt”, schetst Tamar. “Laat dan weten: dit vind ik niet tof. Maar probeer niet te veel emotie te laten zien. Loop even weg om je wonden te likken, want het doet pijn, en kom er later op terug. Zo ervaart je tiener: oké, ik kan duwen en trekken, maar mijn ouder blijft staan.”
Want ook al laten tieners het vaak niet merken: jij bent als ouder nog steeds belangrijk voor ze. Tamar: “Dat moet je niet onderschatten. Het is nog steeds je kind en jij bent nog steeds zijn of haar ouder of verzorger. Ze willen vooral zichzelf zijn, maar ook veiligheid ervaren bij jou. Dat ze weten dat ze de mist in mogen gaan of andere keuzes maken dan jij, maar dat ze daarna gewoon weer bij je terug kunnen komen.”
Volgens Tamar is het daarnaast belangrijk om de kleine momenten met je puber te koesteren. “Gewoon een gezellig gesprekje terwijl je onderweg bent. Of een moment van ontspanning, even lol hebben met elkaar.” En als je tiener wel wat persoonlijks deelt? “Neem dan echt de tijd en luister. Zet je eigen dingen aan de kant. Want je weet niet wanneer zo’n moment weer komt. Blijf volhouden en vertrouwen.”
Wees een ander tot last
‘Tot last zijn’ is volgens Killam juist een manier om een ander te laten voelen dat hij of zij ertoe doet. Dus ga je een week op vakantie? Vraag een vriend of hij op je katten wil passen. Weet je de weg ergens niet? Kijk niet meteen op Google Maps, maar vraag iemand op straat om hulp. Zit je slecht in je vel? Vraag een vriendin om regelmatig een stuk met je te wandelen. We mogen volgens Killam “opnieuw ontdekken dat het een cadeau is om samen te zijn en voor elkaar te zorgen”.
Geen trucje
Dit is precies waarom de puberteit zo’n leerzame fase is. Pubers laten haarscherp zien wat in elke relatie speelt: de spanning tussen ruimte en nabijheid. Tussen gezien worden en toch vrij zijn. Tussen verbinding zoeken en niets van de ander begrijpen. De reflex van pubers om dicht te slaan als jij aan ze trekt, herken je waarschijnlijk ook uit andere relaties. Het helpt zelden om dan te pushen. Wat vaak beter werkt, is om zelf aanwezig te blijven en de deur open te laten voor de ander.
Ook grenzen stellen is in volwassen relaties net zo goed belangrijk. Vaak vermijden we dat, uit angst om de verbinding kwijt te raken. Maar een grens hoeft geen breuk te zijn. Het kan juist helderheid en eerlijkheid geven, en dat is essentieel voor echte verbinding. Je kunt heel goed met elkaar verbonden zijn terwijl je een andere mening hebt en andere keuzes maakt. Zolang je maar naar elkaar blijft luisteren en de ander volledig zichzelf laat zijn.
Je hoeft het niet eens te zijn om verbonden te blijven
En dan zijn er nog de kleine momenten. Net als met je tiener telt verbinding niet pas als het diepgaand is. Juist het alledaagse is belangrijk voor de versterking van je relatie. Oók in je huwelijk en je vriendschappen. Een appje, een korte check-in, samen eten: het zorgt allemaal voor een sterker gevoel van verbinding.
Tot slot leren tieners ons nog iets: blijf nieuwsgierig. Zodra je denkt dat je de ander volledigkent, luister je minder aandachtig en kun je iemand uit het oog verliezen. Maar mensen zijn constant in ontwikkeling. Misschien niet zo zichtbaar als in de puberteit, maar toch. Nieuwsgierigheid houdt een relatie levend. Verbinden is geen trucje dat je even kunt toepassen. Het is blijven kijken naar de ander, blijven luisteren. In welke fase van het leven dan ook.
Schermtijd: de vijand van verbinding?
“Alle ouders worstelen daarmee”, erkent orthopedagoog Tamar. “En heel veel tieners ook.” Het brein van tieners is gevoelig voor beloning en spanning. Het deel dat juist remmend werkt en vooruitdenkt, groeit langzamer. Schermen zijn daardoor extra verleidelijk. Een like, een berichtje of een melding geeft direct een goed gevoel.
‘Hoe voel je je na een uur scrollen?’
Tamar: “Ik denk dat het heel belangrijk is om het gesprek hierover aan te blijven gaan met je tiener. En ook dat je weet wat je tiener aan het doen is en wat het hem of haar oplevert. Contact met vrienden is heel belangrijk voor tieners. Dus als dat de enige manier is om contact te onderhouden, moet je het niet van ze afpakken. Maar als ze zinloos zitten te scrollen en filmpjes zitten te kijken, kun je ze vragen: wat levert het jou op? Hoe voel je je na een uur scrollen? Wanneer is het fijn en wanneer niet?”
Wanneer ze op hun smartphone zitten, kunnen ze er vaak geen weerstand tegen bieden. “Maar op een ander moment kunnen ze vaak nog wel bedenken: ik had eigenlijk huiswerk moeten doen of met vrienden willen zijn. Als ouder mag jij ze helpen om dat inzicht te krijgen. Wat kost het jou eigenlijk? Wat mis je als je online bent? Dat hebben ze vaak helemaal niet in de gaten.”
Soms zijn er wel duidelijke grenzen nodig. “Als je echt merkt dat je tiener zichzelf daarin niet kan reguleren, is het belangrijk om ook echt duidelijke grenzen te stellen: geen telefoon meer na een bepaalde tijd, niet mee naar je kamer of de schermtijd vastzetten op een bepaald aantal uren.”
Meer weten?
Presentator Anne-Mar Zwart ging in gesprek met orthopedagoog en tienercoach Tamar Poot over verbinding houden met je tiener. Je vindt alle video’s over dit onderwerp op instagram.com/eo_eva.
Auteurs
