Waarom journalist Jilke Tanis wel haar fiets op slot zet, maar ook drie maanden een gast in huis neemt

Aan de lange keukentafel van Jilke Tanis (37) – journalist, fotograaf, schrijver en trainer – zitten zeventien vrouwen, allemaal vluchteling. Ze delen de maaltijd, waarna ze iets vertellen over hun leven. De één deelt iets over haar vlucht naar Nederland. De ander blijkt het slachtoffer van mensensmokkel en doet haar verhaal uit de doeken. Weer een ander herkent zich hierin en vertelt wat zij heeft meegemaakt. Al snel zitten veel vrouwen met tranen in hun ogen.

Twee grote boodschappentassen

Dat kan zomaar gebeuren als je je huis openstelt, vertelt Jilke. Ze kende deze vrouwen uit haar kerk, nodigde hen uit en sloeg met verwondering het tafereel gade. Het is een typisch voorbeeld van gastvrijheid, waar ze onlangs een boek over schreef: Welkom in mijn chaos. “Het mooie is dat ik er amper iets voor hoef te doen. Ik zet het eten op tafel en kijk of iedereen nog een vol glas water heeft. Meer doe ik niet. Heel simpel, maar kijk eens wat er gebeurt.”

Ik kan me weinig preken over het onderwerp herinneren

In het boek deelt ze haar eigen ervaringen, maakt ze duidelijk waarom gastvrijheid zo belangrijk is en geeft ze praktische tips om er handen en voeten aan te geven. In haar Rotterdamse woonkamer vertelt ze er bevlogen over. Aan de muur hangen oude, kleurrijke posters uit communistisch Vietnam. Buiten is de wijk net zo kleurrijk. Een buurvrouw met twee grote boodschappentassen schuifelt voorbij het raam. Voor de deur van het huis van de buren zit spaanplaat. Verderop een Pools eettentje, een Turks afhaalrestaurant, een coffeeshop, maar net zo goed een hip koffietentje en een verfijnde banketbakkerij.

Engelen ontvangen

Met haar man Mattias en hun twee dochters streek ze ruim drie jaar geleden neer in Rotterdam-Zuid. Ze waren net teruggekeerd uit Ethiopië, waar ze vier jaar lang woonden en werkten. De stad past bij hen, zegt ze. “Zet ons alsjeblieft niet in een dorp waar één keer per dag iemand langs je huis wandelt. We hebben leven nodig, veel verschillende mensen, talen: heerlijk!”

Maar, haast ze zich te zeggen, gastvrijheid is niet alleen iets voor mensen die dol zijn op drukte en allerlei verschillende culturen. Of die, zoals Jilke, als buitenlandjournalist de hele wereld over reisden. “Het is allereerst gewoon een Bijbelse opdracht. Ik kan me weinig preken over het onderwerp herinneren, maar de Bijbel zit vol gastvrijheid: wetten hierover die God aan de Israëlieten gaf, Jezus die zegt dat je Hem ontvangt als je iemand onderdak biedt, de bekende frase uit Hebreeën 13 over dat sommige mensen engelen hebben ontvangen zonder het te weten. Natuurlijk past het niet bij iedereen om een huis vol te hebben, maar het gaat om de gesteldheid van je hart. Ik hoop dat mijn boek een oproep is: nemen we onze opdracht de vreemdeling te verwelkomen serieus?”

Onvergetelijke ervaring

Bij ‘de vreemdeling’ denken mensen al snel aan vluchtelingen. “Maar er zijn veel soorten vreemdelingen. De persoon die onlangs naar jouw stad of dorp verhuisd is. Een expat, die hier een tijd komt werken. Of een vakantieganger.”

Tijdens haar vele reizen heeft Jilke zelf meermalen ervaren wat een verschil die gastvrijheid kan maken. “Ik reisde alleen in het noorden van Mexico en had onderdak gevonden via Couchsurfing, een platform waarop iemand zijn of haar bank beschikbaar stelt. Ik kwam terecht bij een vrouw die me een week in haar eigen slaapkamer heeft laten slapen, en me nog op sleeptouw nam door de streek ook. Dat maakte van die reis een onvergetelijke ervaring. Of toen Mattias en ik naar Portugal liftten en een hostel boekten. Een werknemer van het hostel zei: ‘Wat doen jullie hier? Kom bij mij thuis slapen!’ Hij ging zelf bij een vriend slapen, en liet ons gebruikmaken van zijn appartement. Die opofferingsgezindheid heeft diepe indruk gemaakt.”

Op vakantie zonder plan

Al hoeft het niet zo ver te gaan, geeft ze aan. In andere landen zoekt het gezin vaak een kerkdienst op. “Het betekent zó veel als iemand dan zegt: ‘Ben je nieuw? Kom toch bij ons eten!’ Dat kleurt je hele beleving van het land.” Lachend: “We gingen nogal eens op vakantie zonder vast plan. Ik herinner me dat we naar Lyon hadden gelift en geen idee hadden waar we konden slapen. Toen gingen we maar naar de lokale kerk en vertelden dat we nog geen slaapplaats hadden. Die nacht sliepen we op een prachtige plek. Fantastisch, toch? Ik zie zo veel waarde in die houding van gastvrijheid.”

Jilke en Mattias zijn lid van ICF Rotterdam, een internationale kerk. Gastvrijheid is een belangrijk thema in deze geloofsgemeenschap. “Veel mensen daar zijn of waren te gast in een ander land. Dus gastvrijheid zit diep in het DNA van onze kerk. Maar dat zou volgens mij voor iedere kerk moeten gelden.”

Waarom is dat zo belangrijk?

“Omdat wat we hebben niet van ons is, én omdat God in Matteüs 25 glashelder laat zien hoe Hij tijdens het laatste oordeel redeneert. Waarom zijn wij juist in Nederland geplaatst? Waarom hebben wij meer luxe dan 97 procent van de mensheid? Dat brengt verantwoordelijkheid met zich mee. Want ik geloof dat mijn huis – deze prachtige plek – niet van mij is, maar van God. Dus maak ik bewust andere keuzes. Want als Jezus zegt dat het voor een kameel makkelijker is door het oog van een naald te gaan dan voor een rijke om Gods koninkrijk binnen te treden, zijn er blijkbaar dingen belangrijker dan rijkdom.”

Dat klinkt bijna alsof gastvrijheid een linkse hobby is…

“Nee, nee, nee, dit gaat niet over links of rechts of over politiek. En niet over de vraag of we onze grenzen moeten openstellen of niet. Ook niet over de vraag of we belangrijke waarden verliezen met de komst van asielzoekers. Dit gaat over de vraag: hoe gaan we om met onze naasten, die nu onder ons zijn? Hoe kijken we naar mensen die niet op ons lijken? En hoe delen we van wat we hebben?”

Eenvoudige regels

Om te voorkomen dat het té veel wordt voor hun gezin, hebben Mattias en Jilke eenvoudige regels opgesteld. Een gast blijft bijvoorbeeld niet langer dan twee, drie maanden bij hen en moet een adres hebben waar hij of zij terechtkan als die tijd erop zit. “Want ik ken mezelf, en kan het niet over mijn hart verkrijgen om iemand het huis uit te zetten.” Dus, benadrukt ze, moet ze haar grenzen kennen en bewaken. “Die grenzen zijn er trouwens ook voor gasten: in de Bijbel word je op verschillende plekken opgeroepen om je als gast aan te passen en bijvoorbeeld niet te lang te blijven hangen. Jezus, die zelf altijd te gast was, geeft daarin een goed voorbeeld: Hij had altijd oog voor de gastheer of -vrouw.”

Heel genereus

Die houding van gastvrijheid zag Jilke met eigen ogen ook al bij haar ouders. Ze groeide op in Sliedrecht, in een reformatorisch milieu. “Mijn ouders zetten hun deur open, ook als mensen compleet anders leefden dan zij. Van hen heb ik geleerd dat iedereen oké is zoals die is. Anderen hoeven niet op je te lijken om hen met liefde te ontvangen.”

Toen zij de Duitse Mattias leerde kennen, ging er een nieuwe wereld voor haar open. “Zijn ouders hebben een Rusland-Duitse achtergrond: afstammelingen van Duitsers die eeuwenlang in Rusland woonden. Zij zijn heel genereus en verwennen gasten enorm. Ons koekje bij de koffie is daar een taartbuffet.”

Toen Jilke en Mattias in 2013 trouwden en in Duitsland gingen wonen, besloten ze al snel hun huis te delen. “We zetten het op Couchsurfing, het platform waar ik het net over had. Dat leverde heel leuke ontmoetingen op.”

Haar laatste kip

Het stel verhuisde in 2018 naar Ethio­pië, waar Mattias werk kreeg en Jilke – als de veiligheidssituatie dat toeliet – als fotograaf en journalist voor hulporganisaties werkte. Wat niet veranderde, was de aandacht voor gastvrijheid. “Ethiopië heeft een vrij gesloten cultuur. We kunnen weleens klagen over het gebrek aan gastvrijheid in Nederland, maar je komt in Ethiopië ook niet zomaar een huishouden binnen. Dat gaf ons weer de ruimte om er te zijn voor de gemeenschap van expats. En op andere plekken heb ik weer tot in het extreme gezien wat gastvrijheid betekent. Dat iemand in Myanmar, waar ik als journalist was, haar laatste kip voor je slacht. Of dat iemand die geen cent te makken heeft een hele dag in de keuken staat om voor je te zorgen. Dat zijn grote cadeaus.”

Fiets op slot

“Toen we terugkwamen naar Nederland, hebben Mattias en ik bewust besloten die basishouding van gastvrijheid vast te houden. Dat heeft alles te maken met onze ervaringen in het buitenland. Onze pastor in Ethiopië benadrukte vaak dat we vreemdelingen zijn op aarde. Alles wat we hebben, is maar voor even. Dus laten we ervan delen!”

Maar je weet nooit wie je in huis haalt, toch?

“Natuurlijk plukken we meestal niet zomaar mensen van straat. Maar als je de kans wilt lopen een engel te ontmoeten, zoals in Hebreeën staat, moet je ook niet alle risico’s uitsluiten. We zijn hier in Nederland zó gehecht aan veiligheid. In Ethiopië konden we soms dagenlang de straat niet op vanwege rellen. En ik ben in talloze vluchtelingenkampen geweest waar mensen alles waren kwijtgeraakt. Als mensen daar gastvrij kunnen zijn, dan kunnen wij dat toch ook hier?”

Ben je niet verschrikkelijk naïef?

Lachend: “Je zou het haast denken, hè? Maar tijdens mijn vele reizen ben ik genezen van elke vorm van naïviteit. Het leven is gewoon niet de rozentuin die wij hier in Nederland denken dat het is. Bijna nergens ter wereld zijn de dingen zo goed geregeld als hier. Daarom hebben we elkaar veel minder nodig, denken we. Maar volgens mij is het juist veel realistischer om te leven in verbinding met anderen. En die manier van leven lijkt ook meer op die van Jezus. Hij deelde steeds weer de maaltijd met mensen die door de maatschappij geminacht werden. Voor Hem was dat zelfs de normaalste zaak van de wereld. Daarbij hoef ik het gevaar niet op te zoeken: ik laat mijn kinderen hier niet zelf op straat spelen – zo realistisch ben ik wel. En ik zet mijn fiets op slot, want ik weet wat er gebeurt als ik dat niet doe.”

We proberen de Afrikaanse spontaniteit vast te houden

Je werkt, hebt een gezin, bent actief in de kerk – hoe vind jij tijd om gastvrij te zijn?

“We proberen de Afrikaanse spontaniteit vast te houden. Dat valt niet mee in een land waar je alles vier weken vooraf plant, maar het is een keuze waar Mattias en ik elkaar telkens weer op wijzen. Daarnaast is het – opnieuw – een houding. Mijn boek heet niet voor niets Welkom in mijn chaos. Jarenlang dacht ik dat je eerst je eigen boel op orde moest hebben voordat je anderen uitnodigde. ‘Let maar niet op de rommel’, zei ik dan. Maar ik heb leren omdenken. Want mensen kunnen zich ook thuis voelen in mijn chaos. En als ik twee mensen uitnodig, kunnen die het nog gezellig met elkaar hebben ook.”

Heb je daar altijd zin in?

“Nee, natuurlijk niet! Ik ben ook weleens te druk of te chagrijnig om mensen uit te nodigen. En dat is helemaal niet erg. Het gaat tenslotte niet om ons, om onze goede daden of om wat wij met welke frequentie doen, maar om wat Christus deed. Dat geeft ontspanning.”

Best irritant

Zo’n vraag, peinst Jilke even later, impliceert dat gastvrijheid léúk moet zijn. Maar, zegt ze, gastvrijheid is niet per se alleen maar leuk. Het is gewoon iets wat God van ons vraagt. Het kan heel verrassend en mooi zijn, maar daarvoor doe je het niet. En soms is het ook confronterend. Zo dacht ik altijd dat ik vrij geduldig was. Maar toen ik een paar maanden mijn badkamer deelde met een ander, bleek ineens dat ik mijn naaste ook best irritant kan vinden en dat mijn geduld zeker niet eindeloos is. Toch ontslaat dat me niet van de opdracht van hem of haar te houden! Gastvrijheid is een spiegel: soms leer je meer over jezelf dan over de ander.”

Je hebt je leven lang gereisd, maar hebt nu een gezin in Rotterdam. Kriebelt het reisvirus nog weleens?

“Dagelijks! Het liefst zouden we vandaag nog op het vliegtuig stappen. Of, laat ik het bij mezelf houden: ik zou dolgraag weer ergens op de wereld het avontuur aangaan. Maar zondag zei de dominee het nog tijdens een preek: onze roeping is om allereerst Gods koninkrijk te zoeken en daaraan te bouwen. Soms betekent dat ergens naartoe gaan waar Hij je kan gebruiken. Maar meestal betekent dat gewoon op je eigen plekje kijken hoe God je kan inzetten.”

Gewoon aan de keukentafel

Ze ziet zeker de voordelen van in Nederland wonen. “Je kunt natuurlijk denken dat je in Afrika veel kunt betekenen, maar hier spreek ik de taal, ken ik de weg en begrijp ik de cultuur. Het gesprek dat ik nu met jou heb, zou ik moeilijk kunnen hebben in een land waarvan ik de taal en de cultuur niet begrijp. Ik kan hier de local zijn voor anderen. En andersom kan ik mijn kinderen hier ook iets van de wereld meegeven. Want die zit hier gewoon bij ons aan de keukentafel. Hoe waardevol is dat?”