“Opvoeding is volgens mij vooral dat je ruimte geeft aan je kinderen om te worden wie ze zijn”, zegt Anne-Mei aan het eind van het gesprek. Een opvallende uitspraak voor iemand die jarenlang zelf worstelde met haar familiegeschiedenis. Een geschiedenis die ze lange tijd nauwelijks kende, maar die wel degelijk invloed had op haar eigen leven. Tot ze – tijdens een reis naar Indonesië – meer ontdekte over haar vaders wortels en de trauma’s die hij in het leven had opgelopen. Trauma’s waar ze zelf de erfenis van draagt; op sommige momenten in haar leven liep ze vast. “Nadat een paar relaties waren stukgelopen, ontdekte ik dat ik het moeilijk vond om me te binden. En in grote organisaties werk ik niet graag. Ik voel me al snel beklemd. Bovendien ben ik een enorme pleaser. Daar heb ik op sommige momenten in mijn leven veel last van gehad. Maar het heeft jaren geduurd voordat ik inzag dat mijn opvoeding én familiegeschiedenis daarin een grote rol hebben gespeeld.”

Flink gediscrimineerd

Anne-Mei vertelt erover in haar statige herenhuis in Amsterdam-West. Een geluk, noemt ze de woning. “Toen ik hier met mijn dochters en hun vader kwam wonen, was de buurt nog niet zo bekend. Daardoor konden we het voor een goede prijs kopen, en bovendien hadden we alle ruimte. Een heerlijk huis, ook nu mijn dochters op zichzelf wonen.”

Boven de keukentafel, in het midden van de woning, hangt een groot kunstwerk aan de muur. “Dat zijn Chinese voorouders”, zegt Anne-Mei, terwijl ze twee cappuccino’s neerzet. “Ik heb het gevonden op een rommelmarkt, en zag meteen dat het wel wat waard was. Het doek heb ik opnieuw laten opspannen en de scheuren laten repareren. Een knipoog naar mijn familiegeschiedenis.”

Die familiegeschiedenis voert terug naar Indonesië, naar haar vaders kant van de familie. Hij is een Peranakan-Chinees, vertelt ze: een Chinees uit Indonesië. “De Chinezen daar hadden het aan de ene kant best goed. Het land was enorm vruchtbaar: je hoefde maar een koffieboon in de grond te steken of je had een plantage. Veel Chinezen gingen dus de handel in, en ze waren erg ijverig.”

Tegelijkertijd werden ze flink gediscrimineerd, vervolgt Anne-Mei. “Ze mochten bijvoorbeeld geen overheidsfuncties bekleden, en vaak waren ze de eersten die het moesten ontgelden als er onrust was. De Chinezen in Indonesië waren een beetje de Joden uit het Oosten.”

Op de vlucht

Het was deze omgeving waarin haar vader opgroeide. Maar toen Indonesië in 1945 onafhankelijk werd en de Indonesiërs aan de macht kwamen, veranderde alles. Voor de Chinese bevolking was het leven daar niet langer houdbaar, en het gezin van haar vader vluchtte naar Nederland. Net zoals zoveel migranten, deden ze er alles aan om in hun nieuwe land te integreren.

“Veel Chinese migranten deden hun kinderen in de kost bij Nederlandse gezinnen. Ze wilden hun een goede toekomst geven, en zo konden ze de taal goed leren. In Indonesië hadden ze immers ondervonden dat bezit hun kon worden afgenomen, maar kennis niet. En omdat overal ter wereld dokters nodig zijn, lieten veel Chinezen minimaal één kind – meer konden ze vaak niet betalen – medicijnen studeren. Dat wilden mijn grootouders voor hun kinderen ook, en het was mijn vader die dokter werd.”

Stukje thuisland

Over zijn jeugd sprak haar vader weinig. Alles wat Anne-Mei weet, heeft ze eruit moeten peuteren. Af en toe zag ze een glimp van haar vaders geschiedenis. “Als we bijvoorbeeld in een Chinees restaurant hier in Nederland gingen eten, zag ik hem helemaal veranderen.” Anne-Mei glimlacht bij de herinnering. “Dan werd hij helemaal blij, en genoot hij van de taal en de geuren. Daar voelde hij een stukje van zijn thuisland. Achteraf denk ik: op die momenten zag ik heimwee bij hem.”

Dat Anne-Mei zo weinig over haar vaders geschiedenis hoorde, wakkerde haar nieuwsgierigheid juist aan. En dus besloot ze tijdens haar studie een reis naar Indonesië te maken. Haar vader ging mee.

Je probeert de wonden uit je jeugd te helen, maar veroorzaakt tegelijk weer nieuwe

“Het was de eerste keer dat ik het land bezocht, dus ik had me goed voorbereid”, herinnert Anne-Mei zich. “Ook omdat mijn moeder het allemaal nogal spannend vond. Ze waarschuwde me voor gehaaide taxichauffeurs en straateten. En omdat mijn vader zei dat hij de taal niet meer sprak, had ik zelfs een beetje Bahasa geleerd.”

Totaal andere man

Eenmaal daar, aan de andere kant van de wereld, zag Anne-Mei haar vader veranderen in een totaal andere man. “Hij bloeide helemaal op. Nadat we van het vliegveld afgekomen waren, stapte hij direct op een taxichauffeur af en onderhandelde over de prijs alsof hij nooit anders had gedaan – in vloeiend Bahasa! Onderweg stopten we bij allerlei eetkraampjes om sateetjes te eten. We deden alles waar mijn moeder me voor had gewaarschuwd.” Ze lacht even. Dan, serieuzer: “Ja, daar heb ik mijn vader leren begrijpen.”

Echo van verwachting

Een van de dingen die Anne-Mei tijdens de reis met haar vader ineens begreep, was waarom hij per se wilde dat ze arts werd. Als ze terugdenkt aan haar middelbareschooltijd, kan ze zich het moment nog zo voor de geest halen: toen Anne-Mei haar eindexamens had afgerond, was het voor haar vader klip en klaar dat ze het beste medicijnen kon gaan studeren. Maar zelf voelde ze destijds aan alles dat dit niet háár droom was. “Die lange werkdagen en vooral de hiërarchie in zo’n ziekenhuis spraken me niet aan. Ik nam een tussenjaar, werkte in een café en ging op kamers. En die zelfstandigheid beviel me wel.”

Maar na een paar maanden wilde haar vader toch echt dat ze een studie zou kiezen. “Als kind wilde ik mijn ouders vaak tevredenstellen, niet lastig zijn. Maar toen wist ik: dit is het moment waarop ik mijn eigen hart moet volgen.”

En dat lukte. Anne-Mei koos voor culturele antropologie en deed er later rechten bij. Ze promoveerde, werd hoogleraar en schreef verschillende boeken over het levenseinde, dementie en de manier waarop deze ziekte een rol speelt in onze maatschappij.

Toch klonk er – en klinkt er zelfs na al die jaren – nog een echo van de verwachting van haar vader. “Toen ik beide studies had afgerond, zei mijn vader tegen me: ‘Misschien dat je nu dan alsnog medicijnen kunt gaan doen.’” Na een korte glimlach: “Dat deed wel even pijn.”

Auto-ongeluk

Het moment waarop voor Anne-Mei dit kwartje viel, was toen haar vader tijdens die reis naar Indonesië steeds meer losliet over zijn jeugd. Zo vertelde hij op een dag ook meer over zijn eigen vader: hoe hij plotseling overleed bij een auto-ongeluk. Hij was nog maar 48, haar vader studeerde net. Het was zijn moeder die achter het stuur zat, met twee kinderen achterin. “En mijn vader? Die besloot vanaf dat moment alles op alles te zetten om zijn vaders droom waar te maken.

Je moet weten dat mijn opa gynaecoloog was en graag hoogleraar wilde worden. Dat was volgens hem – en later ook volgens mijn vader – het hoogst haalbare. Dan was je geslaagd en écht geïntegreerd. Het hoogst haalbare: dat wilde mijn vader dus ook voor mij. Maar ik wist niets van die voorgeschiedenis en van mijn vaders trauma af toen ik jaren later voor dezelfde keuze kwam te staan: moest ik mijn vaders droom najagen, of voor mijn eigen kansen gaan?”

Ogen tot spleetjes

Dat ze tegen haar vaders wens in voor zichzelf koos, was niet makkelijk. Juist omdat ze haar ouders vaak tevreden wilde stellen. “Allebei mijn ouders hadden het best moeilijk. Eenmaal in Nederland worstelde mijn vader met zijn integratie en met het verlies van zijn vader, en mijn moeder had regelmatig last van somberheid. Ik wilde daarom dus vooral makkelijk zijn, en niet lastig. Zo zie je hoe een kind dus reageert op het trauma van zijn ouders: ik liet mijn eigen verhalen en verdriet vaak niet zien.”

Anne-Mei denkt terug aan de tijd dat ze als 7-jarige met haar ouders in Zweden woonde voor haar vaders werk. “Ik kwam terecht in een klas met alleen maar witte kinderen”, vertelt ze. “Daar werd ik me voor het eerst bewust van mijn zwarte haar en amandelvormige ogen. Die kinderen sloten me buiten en plaagden me. Dan trokken ze hun ogen tot spleetjes als ik naast hen zat, bijvoorbeeld.”

De pesterijen maakten haar verdrietig. Maar aan haar ouders vertelde ze er niets over. “Ik wilde ze er niet mee lastigvallen. En slikte het in, omdat mijn vader ons leerde verdriet te verdragen. ‘Je ogen op je doel houden’, zei hij dan. En ik dacht later vaak: wat hij heeft meegemaakt, is zoveel erger dan wat mij nu overkomt.”

Mijn kinderlijke zoektocht naar bevestiging gaat blijkbaar nooit over

Kinderlijke zoektocht

Het is een moment dat ze ook in haar nieuwste boek – Wij blijven mensen. Wat de Sociale Benadering bijdraagt aan leven met dementie – beschrijft, en waarmee ze een parallel trekt met de sociale uitsluiting die mensen met dementie ervaren. Daar in Zweden ervoer Anne-Mei hoe het is om er niet bij te horen – net zoals mensen met dementie dat vaak voelen, en precies zoals haar vader dat jaren geleden had gevoeld toen hij naar een vreemd land emigreerde. “Die ervaringen werden de basis van mijn werk. Het zorgde ervoor dat ik enorm gevoelig ben voor wat uitsluiting en het behoren tot een gestigmatiseerde minderheid met je doet. Daarom ontwikkelde ik de Sociale Benadering, een visie en werkwijze om kwetsbare mensen menselijker te behandelen.”

En met succes: Anne-Mei belandde op verschillende ranglijsten van invloedrijke personen in zorg en wetenschap. Zo stond ze in 2022 en 2026 in de Skipr99, een ranglijst van meest invloedrijke beslissers in de zorg. Toch blijft er iets knagen: “Diep vanbinnen denk ik dat mijn vader ergens nog steeds had gewild dat ik arts was geworden. En ook al ben ik nu een volwassen vrouw, ik verlang soms nog steeds een beetje naar zijn goedkeuring. Mijn kinderlijke zoektocht naar bevestiging gaat blijkbaar nooit over, en dat probeer ik nu te accepteren.”

Omgaan met tegenslag

Op de vraag of ze haar ouders iets kwalijk neemt, antwoordt ze: “Natuurlijk had ik het fijn gevonden als ik met mijn vader en moeder over die pesterijen en de invloed van hen op mijn leven had kunnen praten. Tegelijkertijd ben ik blij dat ik heb geleerd mijn eigen verdriet te dragen. Dat is iets waar ik me voor de generatie van mijn dochters wel zorgen om kan maken: kunnen ze met tegenslag omgaan als dat nodig is?”

Het feit dat ze zich dit moet afvragen, is de keerzijde van de opvoeding van haar eigen dochters, denkt ze. “Als ouder wil je altijd dat je kinderen het beter hebben dan jij. Je probeert daarom de wonden uit je jeugd te helen, maar veroorzaakt tegelijk ook weer nieuwe. Dat is confronterend, maar leert me ook anders naar mijn ouders kijken: ik zie dat zij hun best hebben gedaan. Tegelijkertijd zie ik hoe trauma’s doorwerken als je er niet mee aan de slag gaat. En dat is volgens mij precies wat opvoeden is: ruimte geven aan je kinderen om te worden wie ze zijn. Dat doe je door je trauma’s te verwerken en je troep op te ruimen. Dat is het grootste geschenk dat je je kinderen kunt geven.”

• 

  Dit is wat je kinderen werkelijk van je nodig hebben

  Klik hier