Om maar meteen met de deur in huis te vallen: ik ga graag en ver op vakantie. Het liefst zo luxe mogelijk. Om dat financieel nog een beetje haalbaar te maken, kies ik doorgaans voor landen waar de prijzen een stuk lager liggen. Afgelopen zomer lag ik nog op een vakantiebedje in een villa met privézwembad op Bali. Voor een habbekrats. Kijk, daar kom ik van bij.

Als ik érgens moe van word, dan is het wandelen

Moedwillig in een tentje op een camping slapen en met een wc-rol onder de arm naar het toilet gaan? Daar heb ik eerlijk gezegd de lol nog nooit van ingezien. Zeker niet als je de financiële middelen hebt om voor wat luxere accommodaties te gaan.

Wandelvakanties, ook zoiets. Ik sport me doorgaans drie slagen in de rondte, maar als ik érgens moe van word, dan is het wandelen. Uren of zelfs dagen een wandeltocht maken door de Zwitserse Alpen? Mij niet gezien.

Zo basic mogelijk

Wat voor de één als horror klinkt, betekent voor de ander juist pure ontspanning. Irene (35) gaat het liefst zo basic mogelijk op vakantie. Oostenrijk, Italië, Nederland: met haar tweejarige hondje Sunny kampeert ze overal. “Dit jaar zal het waarschijnlijk in eigen land zijn vanwege de hoge benzineprijzen”, zegt ze. “Basic is voor mij met mijn pop-up tentje in de auto springen zonder plan en kijken waar ik uitkom. Ik neem geen koelbox mee, maar wel een gaspitje om wat op te kunnen warmen of een eenpansmaaltijd te maken. Zo leef ik echt met de dag, omdat ik geen voorraad kwijt kan. Mijn kleding laat ik in de auto.”

Nutteloos zijn en tijd verspillen is precies wat een thuisvakantie tot een succes maakt

Voor Irene zijn dit soort vakanties pure ontspanning en ze zou niet anders meer willen. “Het geeft een gevoel van vrijheid. Ik ben lid van een natuurcampingvereniging en kom op plekken waar geen massa’s mensen zijn, maar rustzoekers. Als ik dan ’s avonds in mijn tentje lig met mijn hondje naast me en buiten de geluiden van de natuur hoor, voel ik me echt heel rijk. Het doet me beseffen dat je weinig nodig hebt om gelukkig en tevreden te zijn.”

In het moment

En gelukkig, dat worden we zeker van vakantie vieren. Dr. Ondrej Mitas is hoofddocent en onderzoeker aan de Universiteit van Breda, gespecialiseerd in de psychologie van de toerist en de invloed van reizen op ons welzijn. “In het dagelijks leven zitten we in een vaste routine”, legt hij uit. “We zijn doorgaans bezig met de toekomst of met het verleden. Als we op vakantie zijn, leven we veel meer in het moment. Met de dag. Het gevoel van novelty haalt je uit je dagelijkse beslommeringen. Ook als je al jaren naar hetzelfde vakantiehuisje gaat. Het nieuwe prikkelt je zintuigen. Je brein werkt daardoor beter en dat zorgt ervoor dat je je gelukkiger voelt.”

Als ik ’s avonds in mijn tentje lig en de geluiden van de natuur hoor, voel ik me echt heel rijk

Volgens de onderzoeker heb je op vakantie ook meer aandacht voor de kleine dingen. “Een complimentje of een gesprekje met een andere vakantieganger komt op vakantie meer binnen dan een random gesprek bij de slager om de hoek. Dat zorgt voor een instant-geluksgevoel. En die prachtige sterrenhemel die je ineens veel beter ziet als je op de veranda zit van je caravan (of oké: je luxe villa)? Die zie je thuis niet. Althans, het valt je minder op. Deze kleine dingen zorgen voor positieve emoties. Dat is goed voor ons algemene welzijn.”

Uit onderzoek blijkt volgens Mitas dat de algemene levenstevredenheid – gemeten over een aantal jaren – significant toeneemt als je regelmatig op vakantie gaat. “Alhoewel het geluksgevoel na een vakantie snel afneemt en je binnen no time weer op de baseline zit, blijkt uit een steekproef dat mensen die op vakantie gaan – in tegenstelling tot mensen die nooit op vakantie gaan – een beter algemeen welzijn ervaren. Ze voelen zich in het dagelijks leven veerkrachtiger en gelukkiger.”

Van huis uit

Het soort vakantie dat bij je past, hangt af van drie factoren, weet Mitas. “Allereerst natuurlijk je persoonlijkheid. Maar ook je opvoeding speelt een grote rol. Hoe groeide je op? Gingen jullie vroeger thuis graag naar de camping, of liever op wandelvakantie? Wat je van huis uit hebt meegekregen, neem je je hele leven mee. Ten derde zijn financiën natuurlijk belangrijk. Niet iedereen kan het zich veroorloven om een lange, verre reis te maken.”

Het soort vakantie hangt ook af van de vraag of je kinderen hebt. Ouders van jonge kinderen kiezen vaak voor een vakantie die vooral heel kindvriendelijk is. Een speeltuin, zwembad of klimbos: als de kinderen het naar hun zin hebben, dan wij ook, is de gedachte. Dat geldt voor ouders van pubers ook: zij kiezen vaak bewuster voor een vakantie waarin balans is tussen gezelligheid met het gezin en vrijheid voor de pubers. Een plek waar jongeren kunnen chillen met andere jongeren. Op die manier heeft iedereen het naar de zin, hoop je dan.  

Aan het einde van de vakantie lukt het dan vaak wél om alleen in de verte te staren

Wat ik zelf vaak merk, is dat ik prikkels nodig heb om me te kunnen ontspannen. Aan zee in de zon liggen is lekker, maar na een tijdje ga ik toch weer nadenken over werk of dingen waar ik mee zit. Terwijl als ik een dag de hort op ben om te sightseeën, ik daardoor zo in beslag genomen word dat ik geen tijd heb om na te denken. En dat werkt ontspannend. “Sommige mensen hebben inderdaad meer prikkels nodig om in het hier en nu te komen”, legt Mitas uit. “Hoe meer prikkels en intenser de prikkels, hoe meer ontspanning. Aan het einde van de vakantie lukt het dan vaak wél om alleen in de verte te staren en ook die ontspanning te voelen. Maar er is een langere aanlooptijd voor nodig.”

Maximaal effect

Blijft de hamvraag: kun je in zes weken zomervakantie dan beter drie weken aaneengesloten weggaan, of drie keer een week verspreid over die zes weken? “Daar wordt momenteel onderzoek naar gedaan”, antwoordt Ondrej Mitas. “Samen met het Center of Expertise Leisure, Tourism & Hospitality (CELTH) en de Algemene Nederlandse Vereniging van Reisondernemingen (ANVR) zijn we de effecten gedetailleerd aan het uitpluizen, zodat er een advies uit kan rollen. Als ‘dit’ je omstandigheden zijn en je hebt ‘die mate’ van flexibiliteit, dan kun je het beste ‘zo vaak’ op vakantie gaan om je algemene welzijn te verbeteren. Maar zover zijn we nog niet.”

Vakantiestress

Wat wél vaststaat, is dat vanuit sociaal-cultureel oogpunt vaak het omgekeerde ontstaat. Omdat op vakantie gaan in Europa zo enorm is ingeburgerd, moet je sterk in je schoenen staan als je hier geen behoefte aan hebt of als je de financiële middelen niet hebt om op vakantie te gaan. Het levert stress op om niet ‘mee te doen’.

Daar weet Jacqueline (45) alles van. Ze heeft last van heimwee en blijft het liefst thuis. “Mensen kijken daar raar van op”, vertelt ze. “Zeker in de zomervakantie. Dan is iedereen óf bijna weg, óf al op vakantie, óf net terug. Dat ik daar zelf geen behoefte aan heb, is lastig uit te leggen. ‘Wil je er niet even tussenuit dan?’ wordt me vaak gevraagd. Maar waarom zou ik dat willen? Ik heb thuis alles wat ik nodig heb. Ik word gestrest van een nieuwe omgeving. Maar ik word er ook gestrest van om dat steeds opnieuw uit te moeten leggen.”

Ik word gestrest van een nieuwe omgeving

Mitas reageert: “Op vakantie gaan is een ritueel. In Amerika bijvoorbeeld is dat anders, daar gaan mensen minder vaak op vakantie, maar in Europa is het de norm. Als je daar niet aan meedoet, kun je je buitengesloten voelen. Dat heeft een omgekeerd effect: het veroorzaakt stress. Ook social media spelen een rol. Het delen van je vakantie levert sociale erkenning op, en herinneringen. Het zien van al die posts over de meest fantastische, verre vakanties van anderen kan je het gevoel geven dat je er niet bij hoort.” 

Maar een weekje ‘thuisvakantie’ kan net zo goed zorgen voor dat uitgeruste vakantiegevoel, schrijft hoogleraar gezondheid en welzijn aan de Rijksuniversiteit Groningen Jessica de Bloom in haar boek De kunst van het vakantievieren. Wat volgens haar dan wel belangrijk is, is om dagelijkse routines te doorbreken en je administraties en achterstallige klusjes links te laten liggen. ‘Je voelt je thuis misschien sneller een beetje schuldig als je maar een beetje zit te luieren’, schrijft ze. ‘Maar nutteloos zijn en tijd verspillen is precies wat een thuisvakantie tot een succes maakt.’

De tekst gaat hieronder verder.

• 

  Hoe zit het met jouw zondaggevoel op vakantie?

  Klik hier

Je huwelijk redden

Veroorzaken onze torenhoge verwachtingen van vakantie ook geen stress? Het moet immers in die drie weken allemaal gebeuren: het moet perfect zijn – net zoals op Instagram, huwelijken moeten worden gered, alle uiteenlopende wensen van je kinderen moeten worden ingewilligd, het moet leuk zijn en vooral ook ontspannend – het liefst met een bezoek aan een kathedraal en voldoende rust voor stille tijd met God. Maar wat als dat niet zo is?

Ik weet er zelf alles van: vorig jaar op Bali kreeg ik een ‘Bali belly’. Ik heb dagenlang overgegeven en uiteindelijk aan een infuus in het ziekenhuis gelegen. Het was leuk hoor, die villa met dat privézwembad. Maar wat mij vooral is bijgebleven zijn de uitdrogingsverschijnselen die ik de hele vakantie had, waardoor ik regelmatig flauwviel. Ik kwam niet echt fris en fruitig terug in Nederland. En nee, dat was niet helemaal zoals ik het in mijn hoofd had. Of zoals je het ziet op de plaatjes.

Ik heb dagenlang overgegeven en uiteindelijk aan een infuus in het ziekenhuis gelegen

Ook Irene is niet altijd even ontspannen op vakantie. “Als ik ergens alleen sta en met mijn basic slotje mijn tent afsluit, word ik ’s nachts nog weleens wakker omdat ik denk dat ik voetstappen hoor. Ik kan me dan onveilig voelen. Ben ik wel beschermd genoeg, denk ik dan. Of de momenten dat het de hele nacht heeft geregend en m’n tent helemaal vochtig is, waardoor ik in de auto moet slapen. Ik heb inmiddels een veerkrachtige mindset opgebouwd, maar heb je dat niet, dan kun je van mijn manier van vakantie vieren wel echt stress krijgen.”

De tekst gaat hieronder verder.

• 

  Thuisblijven in de vakantie: ‘Je hoeft niet altijd óp vakantie om gelukkig te zijn’

  Klik hier

Torenhoge verwachtingen

Volgens onderzoek van Going Dutch Community ervaart zeven op de tien Nederlanders vakantiestress. Dat is spanning vóór of tijdens de vakantie door hoge verwachtingen, inpakstress, reizen of het wegvallen van de dagelijkse structuur. Deze stress komt vaak door controleverlies of perfectionisme. Symptomen zijn vermoeidheid, hoofdpijn en gepieker. Ontspanning vergt vaak tijd. Zeker in een hectisch leven is het niet iets wat direct lukt: het zenuwstelsel heeft tijd nodig om te schakelen van actiestand naar rust.

Daarover heeft Ondrej Mitas nog wel wat advies: “Ga niet meteen vanuit je werk op vakantie. Het is beter om twee dagen rust te pakken aan het begin en aan het einde van je vakantie. Neem de tijd om in te pakken en je voor te bereiden.” De druk dat een vakantie fantastisch en ontspannend moet zijn, heeft volgens hem juist een averechts effect. “Een reis kan anders lopen dan je had gehoopt. Probeer dat te accepteren. Je hebt niet overal controle over. Een vakantie is een mooie onderbreking en verandering van omgeving en prikkels. Zie het als een mogelijkheid om opener de wereld te ontmoeten. En laat je verwachtingen thuis.”

Tekst: Nathalie de Graaf
Beeld: Cracco Illustrations