God voelt in de Bijbel van alles. Als de Joodse gelovigen andere goden aanbidden, noemt hij zichzelf “jaloers”. Als ze weer naar hem terugkeren, heeft hij “spijt” en voelt hij “genegenheid”. Voor trouwe bijbellezers klinkt dit zo bekend dat het nauwelijks opvalt. Maar is het niet eigenlijk heel raar?

Gelovigen kunnen er in elk geval mee worstelen. Emoties zetten ons namelijk in beweging, daarvoor zijn ze bedoeld. Je hoort er nog het Engelse move in, bewegen. Als we iets zien dat oneerlijk of gevaarlijk is, voelen we ons bijvoorbeeld boos. Onze spieren spannen zich aan, we focussen ons op de slechterik en willen de confrontatie aan. Of als we iets aantrekkelijks zien, voelen we begeerte. Onze speekselklieren gaan aan de slag, we vergeten de rest van de wereld, we proberen dat aantrekkelijke dichterbij te krijgen.

Hoe kan God dan emoties voelen, iets dat boven hém staat, terwijl Hij zelf de hoogste is?

De worsteling van gelovigen is deze. God is het grootste van allemaal. God staat boven alles. Maar emoties zetten óns in beweging. Ze zijn vaak sterker dan ons. Hoe kan God dan emoties voelen, iets dat boven hém staat, terwijl Hij zelf de hoogste is?

Dit kan een theoretische discussie lijken, maar voor gelovigen kan dit heel diep gaan. Het gaat namelijk over vertrouwen. Kun je een God vertrouwen die door gevoelens wordt overweldigd? Heeft zo’n God wel de touwtjes in handen? Als Hij allerlei opwellingen heeft, kan Hij dan ook in een opwelling jou laten stikken? Als je de Bijbel leest krijg je die indruk hier en daar. God komt daarin soms wispelturig over, onvoorspelbaar, zeker als Hij allerlei emoties over zichzelf beschrijft waar wij bij onszelf niet zo trots op zijn, zoals jaloezie en spijt. Wat moeten we hiermee? En kunnen we hier iets van leren over onze eigen emoties?

Beelden voor God

Een oplossing die bijbellezers vaak hebben is dan zeggen: ja maar dat zijn beelden, metaforen. Als God een rots wordt genoemd, ís Hij geen rots, daar líjkt Hij dan alleen maar op. En Hij voelt dus ook geen echte jaloezie, het lijkt er alleen op. Dit wordt zo omschreven om een onbegrijpelijke God voor ons kleine mensen toch wat begrijpelijker te maken.

Dat helpt wel. Een beetje. Want veel gelovigen vinden deze oplossing heel verwarrend. Sowieso voelt het vreemd om het beter te weten dan de eerste schrijvers en lezers van de Bijbel. Zij hadden die beelden blijkbaar nodig, maar wij doorzien dat en hebben betere woorden… Is dat niet arrogant? En in hoeverre kun je de bijbelse woorden dan überhaupt nog serieus nemen? In welke mate kloppen die nog? Als Gods “spijt” blijkbaar niet helemaal echt is, is zijn “liefde” en “macht” dat wel?

De tekst gaat hieronder verder.

• 

  Elisabeth is rituelenmaker: ‘Wanneer maken we ruimte voor emoties?’

  Klik hier

Het wordt helemaal tricky als je merkt dat we per periode andere voorkeuren hebben bij Gods emoties. Gods woede was aan het einde van twintigste eeuw bijvoorbeeld erg uit de mode. Begrijpelijk, want er gaat nogal wat mis met deze emotie. Maar tegenwoordig zijn we online voortdurend woedend, en heel toevallig wordt deze emotie ook weer populairder onder predikanten en theologen. Het was vroeger een van de hoofdzonden van de katholieke kerk, maar we lezen tegenwoordig zelfs pleidooien voor woede. Zijn we dan niet onszelf naar de mond aan het praten? Dat we een bepaald gevoel toevallig zelf vaak hebben en het dan wel erg goed uitkomt dat God die ook lijkt te hebben?

Swift en de swifties

Ik kan het hier niet oplossen. Het zal ingewikkeld blijven om over God te spreken. En dat kan ook niet anders, want Hij staat boven ons. Als we dit soort dingen konden oplossen, hadden we het over een godje. Ook al begrijpen we de emotionele beschrijvingen over God niet altijd, ze kunnen ons wel helpen. We hebben allemaal wel de neiging om bepaalde emoties wat lager te achten dan andere, of zelfs weg te drukken. Denk aan woede. Schaamte is er ook zo een, die ‘mag’ vaak niet. Of twijfel.

Als je dan verhalen leest over een God die allerlei gevoelens heeft en die gewoon uit, kan dat helpen om je daarin wat vrijer te voelen. Een beetje zoals Taylor Swift voortdurend zingt over haar twijfels. Zij heeft een heel ander leven dan haar fans. Zij is bijvoorbeeld een stuk ouder en miljardair; toch kun je een bepaalde verwantschap met haar ervaren. En als Swift mag twijfelen, dan hebben de swifties vast wel meer geduld met hun eigen twijfels.

Als Swift mag twijfelen, dan hebben de swifties vast wel meer geduld met hun eigen twijfels

Hierin ligt een verschil met de wijsheid van het Boeddhisme. Dit geloof stelt dat we lijden omdat we verlangen. Dus als we maar zo min mogelijk verlangen, lijden we ook het minst. En daar zit wat in. Als we weer eens eindeloos scrollen langs de perfecte leventjes op de socials en jaloers worden op iedereen die knapper, slimmer of rijker lijkt. Ook in de christelijke traditie is ‘matiging’ een deugd. Maar álle verlangens dimmen?

Emoties komen voort uit verlangens. Als we boos zijn, verlangen we naar een betere wereld en willen we iets beschermen wat ons dierbaar is. Als we iemand missen, is dat omdat we van diegene houden. Zo kun je naar Gods emoties kijken. Hij houdt van dit leven en als het misgaat, gebeurt er iets dat je kunt omschrijven in termen van emoties. (Ik zeg het een beetje voorzichtig om te respecteren hoe anders God is.) Zo kun je naar je eigen gevoelens kijken. Alles wat in je borrelt en bruist, komt voort uit liefde voor dit leven, een verlangen dat het beter wordt, een wens om dicht bij dit leven te zijn en het mee te maken.

Een twijfelende Jezus

Bij Jezus gaat het nog een stap verder. Als christenen geloven we dat hij God belichaamde. De sprong is vergelijkbaar met iemand die vissen bestudeert en een dik boek over vissen heeft geschreven, en iemand die een vis wordt. God zag eerst onze emoties van buiten. Nu ervoer hij ze zelf, van binnenuit.

Jezus kan doodsbang worden, Hij wordt beschaamd als ze hem al zijn kleren uittrekken en uitjoelen

Jezus komt dan ook veel nabijer over dan God in het Oude Testament. God voelde daar wel van alles, maar veel emoties misten. Hij is bijvoorbeeld niet bang, Hij schaamt zich nergens en Hij weet alles. Maar Jezus kan doodsbang worden. Hij wordt beschaamd als ze hem al zijn kleren uittrekken en uitjoelen. En Hij worstelt voortdurend, wikt en weegt. Er staat vaak dat Hij iets “niet weet”. De Bijbel zegt dan ook dat Hij “in alles” als gewone mensen is geworden. Alleen dat hij daarbij “niet zondigde”. Hm, misschien kende hij dus geen schuldgevoel…? Het zou me verbazen. Als zijn moeder Maria hem standjes geeft, dan vast wel in een vlaag, stel ik me voor.

Wat minder streng

We kunnen Jezus weleens bepaalde emoties verbieden. Nee, Jezus ‘mag’ dan bijvoorbeeld niet twijfelen. Maar die taboes zeggen meer over onze eigen gemeenschap dan over Jezus. Als we het Jezus verbieden te twijfelen, vindt onze geloofsleider het vaak spannend als mensen twijfelen aan zijn preken… Maar het kan ook andersom werken. Als we open de verhalen lezen, zien we allerlei emoties bij Jezus, die we niet zo fijn vinden bij onszelf. Dat zijn uitnodigingen wat minder streng te zijn voor onszelf.

Jezus komt namelijk niet helemaal gecontroleerd over. Hij laat zijn emoties natuurlijk niet totaal de vrije loop en valt er ook niet iedereen mee lastig, maar Hij stopt ze zeker niet weg. Al dat geborrel en gebruis in hem kan er gewoon zijn en kan Hij uiten. Het hoort erbij. Al was het maar omdat Hij van dit leven houdt en je dan automatisch van alles voelt.

Al dat geborrel en gebruis in hem kan er gewoon zijn en kan Hij uiten

Daar leer ik een beetje geduld van voor mezelf. Als ik bang ben, of me ergens voor schaam, of twijfel, of wat dan ook, dan hoef ik dat niet stom te vinden en snel op te lossen. Dat gevoel is niet een probleem. Het kan er gewoon zijn. Natuurlijk probeer ik het niet uit de hand te laten lopen en er niets mee kapot te maken. Maar ik hoef het net zo min bij mezelf te veroordelen. Angst, schaamte, twijfel, en evenzeer woede, jaloezie, verlangens: ze horen er allemaal bij en ze vertellen allereerst iets over hoezeer ik van het leven houd.

De tekst gaat hieronder verder.

• 

  Hoe zit het met jouw beeld van God?

  Klik hier

3x wat we kunnen leren van hoe Jezus met zijn gevoelens omgaat

1. Vecht niet tegen je emoties, maar luister ernaar

In christelijke kringen kunnen we nog weleens spreken in termen van ‘geestelijke strijd’. Er zou een ‘strijd in je denken’ zijn, waarbij je bepaalde gedachtes moet bevechten en vervangen door betere. Ik zie Jezus wel worstelen, maar Hij lijkt daar open in. Hij verwoordt gewoon zijn dilemma’s en keurt dat allemaal niet bij zichzelf af. Wat er gebeurt in Getsemané is daarbij een mooi voorbeeld: Hij wordt bijna gearresteerd en is doodsbang. Hij vertelt dit openlijk en verklaart dat Hij echt niet gearresteerd wil worden. Dat schuift Hij niet weg als een slechte neiging van zichzelf, het mag er gewoon zijn. Vervolgens maakt Hij, zonder zichzelf af te keuren, toch een andere keus. Worstelen, wikken en wegen: het hoort er gewoon bij!

Oefening

Bedank God vandaag voor elke emotie die je hebt gevoeld. Probeer ze echt allemaal te benoemen, stuk voor stuk, zonder mitsen en maren, ook de ‘lelijke’ emoties. Dat kan heel bizar voelen, eigenlijk ‘verboden’. Maar in al die emoties zit een kern van iets moois. Dat kun je zo op het spoor komen.

2. Vorm gezonde automatismen

Wat je vaak bewust doet, wordt uiteindelijk deel van je automatische reacties. Ik gebruik bijvoorbeeld bewust nooit scheldwoorden. Laatst had ik een botsing in het verkeer met een jongedame, die meteen begon te vloeken. Het enige wat ik uit kon brengen was: “Och, meisje toch.” Ik zal niet zeggen dat dit de perfecte reactie was – er zat wat neerbuigends in. Maar het had bepaald erger gekund. Terwijl ik er op dat moment niet over nadacht; ik probeerde niet verstandig te doen, het gebeurde gewoon. Het zit niet in mijn patronen om scheldwoorden te gebruiken.Als er gegeten wordt, heeft Jezus de gewoonte God te bedanken. En als hij praat, begint hij vreemd genoeg vaak met “amen, amen”. Dat wordt vaak vertaald met “voorwaar, voorwaar” of zelfs “jazeker”, maar er staat gewoon het woordje dat je ná een gebed zegt. Het lijkt erop dat Hij vaak innerlijk met God in gesprek was. En wat doet Hij als de stress komt, bijvoorbeeld bij het Laatste Avondmaal en daarna Getsemané? Dan is dit zo’n gewoonte geworden, dat Hij automatisch gaat bidden. Het zit ‘in zijn systeem’.

Oefening

Wat doe je regelmatig onder stress en is niet goed voor je? Jezus zegt ergens dat “wie betrouwbaar is in het kleine, dat ook is in het grote”. Zoek dus kleine voorbeelden op waarin je ook zoiets doet, wat dan heviger misgaat bij stress. Een vriend van me dronk bijvoorbeeld elke avond twee bier om te ontspannen. Maar toen hij werd ontslagen, werden dat er al snel vijf. Hij had de gewoonte opgebouwd dat alcohol nodig was om te slapen. Dus liep dat uit de hand toen er stress kwam. Waar gaat het bij jou in het klein mis? Kun je dat aanpassen zodat het later in het groot ook gezonder verloopt?

3. Even afstand nemen

Als je onder druk staat, bega je soms de grootste vergissingen en stommiteiten. Het lastige is dat je juist bij stress weinig kunt ingrijpen en controleren. De emoties gaan met je aan de haal. Je lijkt ‘op de automatische piloot’. Daarom is het advies hierboven, om gewoontes te vormen, ook zo belangrijk. Dat betekent niet dat je bent overgeleverd aan je emoties en er niets mee kunt beginnen. Bevechten helpt niet, ze veroordelen heeft geen zin, zie het eerste advies. Maar je kunt wel even op de pauzeknop drukken, op adem komen, iets afstand nemen. Vroeger zei een ouder misschien wel tegen je dat je even ‘tot tien moest tellen’. Dat is nog steeds een krachtig advies. Alleen denk je er niet snel ter plekke alleen aan, in the heat of the moment, dus moet je het je van tevoren voorstellen en het voorbereiden.

Oefening

Als je binnenkort een spannende ontmoeting hebt, oefen dan in gedachten enkele handelingen die je kunt doen als het niet lekker loopt. Je stelt je misschien voor innerlijk tot tien te tellen. Even de kamer uit te gaan. Te zeggen dat je ‘erop terugkomt’. Of dat je ‘tijd nodig hebt om erover na te denken’. Wat dan ook, als je het maar bedenkt als je een beetje ontspannen bent, dan is er meer kans op verstandige ingrepen van jezelf.

• 

  Griëtte ontbijt met Dirk De Wachter ‘Laten we wat meer elkaars psychiater zijn’

  Klik hier

Tekst: Reinier Sonneveld
Beeld: Unsplash