Even persoonlijk

Als we een boekje opendoen over huishoudelijk werk, wil ik de aanzet wel geven. Naar schatting ben ik zo’n vijftien uur per week bezig met het huishouden, inclusief de was, het opruimen van zooi, koken en het in- en uitruimen van de vaatwasser. Gemiddeld ruim twee uur per dag. Reden: een groot huis, vier huisdieren en vijf mensen. Natuurlijk draagt mijn echtgenoot een steentje bij. De kinderen maken hun eigen kamers schoon en hebben bij toerbeurt corvee. Maar eerlijk is eerlijk: het overgrote deel van het takenpakket komt neer op ondergetekende en ik kan er, al podcast of audioboek luisterend, doorgaans mee dealen. Op de momenten dat ik er níét mee kan dealen en loop te jammeren dat het dweilen met de kraan open is en dat het belachelijk is dat de kinderen zo onoplettend en slordig zijn, roept mijn echtgenoot steevast: “Neem een schoonmaakhulp.”

Dienstmeisje

Uit de familieromans die ik als tiener graag las, bleek dat het tot en met de vijftiger jaren tamelijk gewoon was om een dienstmeisje te hebben. Je hoefde er niet per se rijk voor te zijn, een dienstmeisje hoorde er voor de meeste gezinnen gewoon bij. Het was ondoenlijk om als moeder van een vaak groot gezin het huishouden in je uppie en zonder de hulp van elektrische apparaten te doen. Vanaf het moment dat elektriciteit gemeengoed werd en de wasmachine en stofzuiger hun intrede deden, kwam er meer vrije tijd. Dus hup, de dienstbode eruit, de televisie erin. Gevolgd door de droger, de vaatwasser, enzovoorts.

De vrouw is allang achter het aanrecht vandaan en heeft een inhaalslag gemaakt op de werkvloer.

Inmiddels leven we in 2024. De vrouw is allang achter het aanrecht vandaan en heeft een inhaalslag gemaakt op de werkvloer. Mannen en vrouwen werken beiden buitenshuis. En dan rijst de grote vraag: wie doet het huishouden? Hoewel iedereen een wasmachine heeft, wandelt de was niet vanzelf naar de droger of de waslijn. We kunnen een stofzuigerrobot aanschaffen, maar die doet niks aan het ranzige toilet. Een deel van het huishouden blijft mensenwerk. En daarom is ze terug van weggeweest: de dienstbode. Ze heet alleen geen dienstbode meer, maar schoonmaakhulp (m/v/x).

Minder vanzelfsprekend

Maar er is een verschil. Hoorde de dienstbode in de eerste helft van de vorige eeuw zo ongeveer bij het meubilair, de huidige schoonmaakhulp is nog lang niet in ieder gezin een vanzelfsprekendheid. Wanneer mijn wederhelft oppert een schoonmaakhulp te zoeken, voel ik soms lichte twijfel: zal ik…? Misschien moet ik hier en daar eens informeren, in mijn netwerk om me heen kijken: wie heeft er wel een in de arm genomen en wie niet en waarom wel/niet? Ik ben ook benieuwd hoe het is om zelf schoonmaakhulp te zijn. Ik neem je mee in mijn zoektocht en wil je graag voorstellen aan een viertal mensen. Ze zullen reageren op een aantal stellingen die ik hun voorleg.

‘Een schoonmaakhulp hebben is gênant’

Baukje: “Ik zou niet weten waarom het gênant zou moeten zijn. Veel mensen hebben een schoonmaakhulp, vooral fulltimers.”
Daniëlle: “In z’n algemeenheid zeker niet, maar voor mezelf wel. Eigenlijk vind ik dat ik het allemaal zelf moet kunnen. Dan denk ik: ‘Kom op, zo’n klein huis, dat doe je toch gewoon even.’ Maar de praktijk wijst uit dat ik het qua energie gewoon niet red, zeker niet naast de mantelzorgtaken die ik heb. Het is confronterend om beperkt te zijn en tegen je grenzen aan te lopen, maar ik doe wat ik kan.”
Caroline: “In het begin vond ik het ongemakkelijk. Het is best luxe om een schoonmaakhulp te hebben; je moet het wel kunnen betalen. Ik was een beetje bang dat mijn omgeving het elitair zou vinden. Alsof we snobistisch zijn of zo, terwijl ik dat juist niet wil uitstralen. Inmiddels zijn we er natuurlijk allang aan gewend en ben ik er ontzettend blij mee. Voor mij was het ook een investering in ons gezinsleven. Als ik het druk had, nam mijn man of een van onze jongens wat huishoudelijke taken over. Maar ‘schoon’, ‘netjes’ en ‘opgeruimd’ zijn rekbare begrippen, waar ik blijkbaar anders over denk dan de heren van het gezin. Daardoor ontstond er steeds discussie en gedoe. Dat is nu gelukkig voorbij.”

‘Een schoonmaakhulp is een inbreuk op mijn privacy’

Caroline: “Zo ervaar ik dat niet. Onze schoonmaakhulp heeft de sleutel van ons huis. Ik ben meestal weg als zij aan het werk is, ze redt zich prima en ik vertrouw haar.”
Baukje: “Daar ben ik het deels mee eens. Iemand anders hoeft mijn rommel niet te zien. Dat is iets van ons. Je geeft bij een schoonmaakhulp wel veel uit handen. Het moet een betrouwbaar iemand zijn. Anderzijds: we zijn transparant. We hebben niks te verbergen.” 
Daniëlle: “Ik zou dat wel zo ervaren. Iemand komt toch in je persoonlijke ruimte. Hoewel mijn huis op het oog best netjes is, zou ik het rot vinden als iemand ziet dat de badkamer al in geen tijden is schoongemaakt. Daar zou ik me voor generen.”

‘

Hester: “Eerder andersom. Er is zo veel vraag naar. Ik zou met gemak mijn andere baan in de zorg kunnen opzeggen om fulltime schoonmaakhulp te zijn.”
Daniëlle: “Ik zou niet weten waarom niet. Veel mensen maken er dankbaar gebruik van. Misschien dat het op termijn minder wordt, omdat de technologische ontwikkeling doorgaat, ook wat betreft huishoudelijke apparaten. Maar voor het schoonmaken van badkamer, keuken en toilet hebben we nog steeds mensen nodig. Voorlopig blijft de schoonmaakhulp nog wel in trek.”
Baukje: “Wat een onzin. Als iedereen er oké mee is, is het toch prima?!”

‘Schoonmaakhulp is een ondergewaardeerd beroep’

Daniëlle: “Ik heb er zelf geen ervaring mee, maar wat ik soms lees of hoor bevestigt dat wel. Het is niet eerlijk om mensen die dit werk doen te minachten; iedereen wil graag in een schone omgeving verkeren. Mijn nichtje was ooit schoonmaker in een ziekenhuis. Ze werd door het medisch personeel met de nek aangekeken, tot ze vertelde dat ze rechten studeerde. Vanaf dat moment werd ze met veel meer respect bejegend.”
Baukje: “Ergens denk ik dat dat zo is, en het is zo onterecht. Kijk naar de reviews van een hotel of B&B. De hygiëne bepaalt vaak de hoeveelheid sterren die wordt gegeven. Wie creëert die hygiëne? De schoonmaakhulp.”
Hester: “Ik geloof wel dat veel mensen ons als sloof zien en een houding hebben van: ‘Die is maar schoonmaker.’ Maar bij de adressen waar ik tot nu toe heb gewerkt, heb ik steeds veel respect en gezelligheid ervaren.”
Caroline: “Ik vind het heel belangrijk om onze waardering voor onze schoonmaakhulp te laten blijken. Niet alleen met het afgesproken salaris en complimenten, maar ook met een kerstpakket, vakantietoeslag, bosjes bloemen en dergelijke. Ik merk dat ze die waardering heel fijn vindt. In z’n algemeenheid is een schoonmaakhulp waarschijnlijk een ondergewaardeerd beroep. Net als bij vuilnismannen. Die staan onderaan de maatschappelijke ladder, maar doen wel heel belangrijk werk. Je hebt er geen scholing voor nodig, misschien is dat de reden dat er door sommige mensen op hen wordt neergekeken. Terwijl iedereen tegelijk heel blij is dat het werk gedaan wordt.”

‘Een schoonmaakhulp wordt onderbetaald’

Caroline: “Je moet gewoon kijken naar wat het Nibud adviseert. Dat is voor mij de richtlijn. En dan natuurlijk niet het minimum.”
Baukje: “Ik twijfel. Op zich hebben ze niet veel verantwoordelijkheid en het is een flexibel beroep, makkelijk te combineren met het gezinsleven of ander werk. Ik denk dat je er al snel 15 euro per uur mee kunt verdienen. Als je veel uren maakt, loopt dat aardig op.”
Hester: “Zou kunnen. Zelf ervaar ik dat niet zo. Mijn vaste uurloon is 15 euro per uur. Daar ben ik dik tevreden mee.”

‘Een schoonmaakhulp moet anders genoemd worden, interieurverzorger of zo’

Baukje: “Ik vind ‘schoonmaakhulp’ een prima woord. Ik ben het zelf rond mijn 16e ook een tijdlang geweest.”
Hester: “Alsjeblieft niet! Zolang de term ‘schoonmaakhulp’ met respect gebruikt wordt, is het wat mij betreft helemaal oké. We hoeven niet voor alles een ander woord te bedenken.”
Daniëlle: “‘Schoonmaakhulp’ dekt de lading, toch? ‘Interieurverzorger’ vind ik gekunsteld klinken. Maar als mijn toekomstige schoonmaakhulp de voorkeur geeft aan een andere term, dan zou ik daar geen problemen mee hebben.”

‘Een schoonmaakhulp kost me net zoveel tijd als wanneer ik het zelf doe’

Daniëlle: “Nee, dan zou het geen meerwaarde hebben.”
Baukje: “Ik mag hopen van niet. Een goeie schoonmaker hoef je niet veel te vertellen, die redt zich wel, toch?”
Caroline: “Nee joh! Ik doe er veel langer over, omdat ik al schoonmakend verzand in allerlei nevenklussen. Hulde aan mijn hulp: zij kan het veel efficiënter.”

‘Jonge schoonmaakhulpen kunnen niet schoonmaken: ze zien het werk niet’

Hester: “Ik denk dat het te maken heeft met hoe je hebt leren schoonmaken. En met je mentaliteit. Ik heb zelf door omstandigheden ook een aantal jaren een schoonmaakhulp gehad; de oudere hulpen liepen soms net zo goed de kantjes ervanaf.”
Baukje: “Dit hoor je wel vaker. Ik kan er weinig over zeggen. Als het zo is, zullen er altijd uitzonderingen zijn die de regel bevestigen.”
Caroline: “Vergis je niet in de jongeren. Onze oudste was in zijn tussenjaar schoonmaakhulp bij mensen thuis. Zijn manier van werken leidde vaak tot positieve verbazing. Toevallig kan hij heel goed schoonmaken, dat heb ik hem geleerd. Ik denk dus niet dat het specifiek aan de leeftijd ligt.”

En toch wil ik het niet

Mij krijg je niet overtuigd: ik wil geen schoonmaakhulp. Daar heb ik een drietal redenen voor: ten eerste ben ik bijzonder slecht in delegeren. Ten tweede laten mijn inkomsten geen schoonmaakhulp toe (echt mensen, word nooit auteur, tenzij meteen een tweede Japin of Grunberg). En ten derde, dat is de belangrijkste, kan ik vanwege mijn chronische fysieke klachten toch niet urenlang achter de pc zitten. Door mijn scoliose heb ik een asymmetrisch en snel overbelast bewegingsapparaat, waardoor ik afwisseling in mijn activiteiten hard nodig heb. Beetje boenen, beetje typen, zo zien mijn dagen eruit. Ik heb, bij wijze van uitzondering, trouwens wel een glazenwasser. Een goedgemutste jongeman die er twee keer per jaar voor zorgt dat we weer naar buiten kunnen kijken.

Tekst: Annemarie van Heijningen