Hoe voed je je kinderen mediawijs op? ‘Beperken en balanceren (en soms een beetje meebewegen)’

Met ogen dicht achterop de skelter (en dan raden waar de chauffeur naartoe reed), urenlang knikkeren, op zoek naar verzorgpony’s of kikkervisjes vangen. Een jeugd die ik mijn kinderen ook zo gun. Maar hoe enthousiast ik er ook over vertel en hoe vaak ik ze ook meeneem de bossen in, het interesseert ze niet. Wat wel? YouTube, Roblox, Among Us en Stumble Guys. Ze spreken met hun vriendjes een tijdstip af op school, komen thuis, kruipen met de smartphone op de bank en voor ik het weet is het alweer etenstijd. Ja, ze voetballen ook veel en leggen hun scherm zonder al te veel mopperen weg als ze mogen helpen met koken of bakken, maar het is wel wat ze het liefst doen: gamen.

Toegegeven, ik vind het soms heerlijk, die rust. Het gebrek aan chaos, rennende kinderen, vieze kleren, verf of slijm op tafel en stoelen. Maar veel vaker bekruipt het me: ‘Kan dit wel? Doe ik hier goed aan? Moet ik die smartphone niet gewoon verbannen en buitenkinderen van ze ‘maken’? Of doe ik ze dan tekort en ontneem ik ze hun ‘sociale’ leven?

Verbieden of beperken?

Volgens Freek Zwanenberg, directeur van Bureau Jeugd & Media en pionier op het gebied van mediawijsheid, kan dat echt wel, die smartphone verbieden, zeker op jonge leeftijd. “De ouderbeweging ‘Smartphonevrij opgroeien’ zegt dat het beter is om te wachten tot je kind 14 is voor je het een smartphone geeft. Een voordeel daarvan is dat het kind tot die tijd geen last heeft van de verslavende aspecten, nare beelden, contact met vreemden en online pesten. In principe een verstandige keuze.”

Bureau Jeugd & Media adviseert om in elk geval te wachten tot groep 8. “Iets minder lang dus. Het voordeel daarvan is dat je als ouder nog dichtbij staat en dus gemakkelijker uitleg kunt geven en kunt begeleiden. En fikse beperkingen instellen, zoals een maximale schermtijd.” Dat een groot deel van het sociale leven zich online afspeelt, heb je als ouder niet in de hand. “Maar je hebt wel zeggenschap. Vind daarin een mooie balans. Zorg in elk geval dat ze in een online wereld zijn die past bij de leeftijd. Geen gewelddadige games en geen Snapchat of TikTok als ze tien jaar of jonger zijn. Een beetje deelnemen aan de online wereld kan voor het kind al genoeg zijn om zich verbonden te voelen.”

Tekst gaat hieronder verder.

• Wanneer online gamen verandert in sextortion: ‘Hij dreigde mijn moeder iets aan te doen’

  Klik hier

Mediawijsheid

Mijn jongens zijn best jong voor een eigen smartphone, maar het was wel een bewuste keuze om ze er een te geven. Als gescheiden moeder (of vader) is het heerlijk om met je kinderen te kunnen appen als ze een paar dagen bij de andere ouder zijn. Of om even te videobellen. Om verbonden te blijven met elkaar. En hen zelf de regie daarover te geven. Maar het blijkt niet alleen maar leuk en handig. Het is soms ook een onding, een bron van ergernis. En soms van gevaar. Want wat zien je kinderen allemaal, hoe groot wordt hun wereld en zijn ze daar wel oud genoeg voor? Met regelmaat kijk ik naar de meldingen die binnenkomen. Ik kijk met wie de jongens appen en of er gekke berichtjes binnenkomen. We hebben afgesproken dat er alleen nieuwe apps worden gedownload in overleg en als er filmpjes via YouTube worden gekeken, moet dat altijd met het geluid aan. Zo kan ik een beetje meeluisteren. Ik ben benieuwd of het genoeg is. Of ik ze op deze manier een beetje mediawijzer maak. 

Ik ben benieuwd of mijn aanpak genoeg is. Of ik ze op deze manier een beetje mediawijzer maak.

Volgens Freek is contact, betrokkenheid en ‘ernaar vragen’ belangrijk. “Zoals met alles in de normale opvoeding eigenlijk. Net zoals een kind de normale wereld moet leren kennen, moet het ook de digtale wereld leren kennen en leren werken met het digitale gereedschap. Daarin heeft je kind begeleiding nodig.” Wat je als ouder het beste niet kunt doen? “Ik denk onbeperkte schermtijd. Dus je kind, wanneer het maar wil, op het scherm laten. Dat is echt niet goed voor kinderen en daar komen ook de grootste problemen van.”

Het is de taak van ouders en van school om een kind mediawijs te maken. Een definitie van mediawijsheid is ‘het veilig en slim inzetten van alle beschikbare media – digitaal en analoog – om de eigen kwaliteit van leven te vergroten én ervoor te zorgen dat je optimaal kunt deelnemen aan de wereld om je heen’. Dat klinkt heel logisch en mooi. Maar wat is dan precies media onwijs? Freek: “Media onwijs bezig zijn betekent eigenlijk dat je je telefoon je hele dag laat bepalen. Dat je bijvoorbeeld iets aan het doen bent en je voortdurend laat afleiden door berichtjes op je telefoon. Dat je eigenlijk niet aanwezig bent in het echte leven, maar een soort ‘brokkelbrein’ krijgt.” Oeps, denk ik. En ik neem me per direct voor mezelf ook een maximale schermtijd op te leggen.

• Geen smartphone onder de 14 jaar: ouders sluiten zich massaal aan bij nieuw initiatief

  Klik hier

Schermtijdmaximum, gebod of richtlijn?

De maximale schermtijd (volgens het kabinetsadvies) is drie uur per dag voor een twaalfjarige en maximaal twee uur per dag voor kinderen in de leeftijd van 8 tot 10. Ik moet zeggen dat ik daar regelmatig overheen ga. Op een regenachtige zondag bijvoorbeeld of op een saaie vakantiedag. Of als ik zelf overprikkeld en redelijk opgebrand ben. Dan is het heerlijk om na dat maximum ook nog met z’n drieën op de bank te kruipen en voor de zesde keer Willy Wonka te kijken. Wat verstaan we eigenlijk onder schermen en schermtijd? Geldt dat ook voor een familiefilm of bioscoopje? Freek vindt dat ook een lastige. “Schermtijd is schermtijd, maar in dit maximum advies rekenen ze de schoolschermen bijvoorbeeld niet mee. Ook is er een verschil tussen de verschillende schermen. Een uur televisie heeft een ander effect op je ogen dan een uur smartphonescherm op twintig centimeter van je gezicht. Het is een richtijn, die drie uur.”

Het vraagt om een eerlijk kijken naar jezelf. Je bent vrij om een advies op te volgen, maar dus ook om ervan af te wijken. “Het is belangrijk dat er normaliter een routine is qua schermtijd. Dat het gamende kind weet waar het aan toe is, dat daar duidelijke afspraken over zijn. Dan kun je ook zeggen dat het in het weekend standaard iets langer mag.” Duidelijke afspraken maken dus, dat is belangrijk. En de balans tussen schermtijd en andere dingen doen. “Ook voetballen en lezen en andere hobby’s, dan is daarnaast een uurtje langer gamen op zo’n saaie vakantiedag prima.”