“Jullie hadden het echt veel makkelijker. Wij krijgen alle ellende van de wereld de hele dag in ons gezicht gegooid. Daardoor hebben wij meer zorgen. En we zijn verslaafd aan social media.”

We zitten in de auto als ik aan mijn dochter (14) en haar broer (17) vraag hoe zij denken over de tijd waarin ze opgroeien. Meteen is duidelijk dat elke generatie vindt dat diegene voor of na hen het beter had of heeft. Zo geloven zij dat het in de jaren tachtig en negentig makkelijker was om puber te zijn, terwijl ik begin over hun vrijheid. “Jullie hebben apps waarmee je eten en kleding kunt laten bezorgen, jullie kunnen onbeperkt chatten, appen en videobellen met je vrienden, alle muziek is met een druk op de knop beschikbaar, net als films en series. En dan helpt ChatGPT ook nog met je huiswerk!”

Ik zucht even voor ik mijn klaagzang voortzet. “Wij moesten alles kopen in een stenen winkel die ook nog eens veel minder vaak open was dan nu, bellen ging via een telefoon aan een draad die we deelden met de rest van de familie. Op een nieuwe aflevering van onze lievelingsserie moesten we een week wachten, net als op de Top 40. Dan zaten we weer klaar met een nieuw cassettebandje om op het juiste moment op ‘record’ te drukken om onze favoriete liedjes op te nemen.”

Geen geduld

Mijn tieners kijken me na zo’n opsomming meestal hoofdschuddend aan. Hun leven klinkt zeker ideaal en stukken makkelijker. Maar wat als ze helemaal geen behoefte hebben aan al dat gemak? Als zo veel keuzes ervoor zorgen dat ze te veel kopen, altijd aanstaan, en op hun dertiende al zo’n vijftig tot honderd berichten en dm’s per dag ‘moeten’ beantwoorden omdat ze anders achterlopen? Wat als ze in de online wereld te weinig leren over vriendschappen sluiten en onderhouden, ze niet meer weten hoe het is om ergens moeite voor te doen en geen geduld meer hebben – vergeleken met de ultrakorte TikTok-filmpjes is de rest van de wereld traag en statisch.

Mijn tieners zeggen beiden dat ze liever waren opgegroeid zonder telefoon

En dan zijn er nog de camera’s die je zonder dat je het doorhebt kunnen filmen, en weet iedereen waar je bent omdat je op Snapchat zit en de locatie van je telefoon aanstaat. In het geheim met iemand zoenen of stiekem spijbelen is er niet meer bij, en je ouders weten het direct als je een proefwerk hebt verpest. En o ja, ze komen op die telefoon al jong in aanraking met thema’s die nog niet passen bij hun leeftijd: porno, oorlog, mishandeling, racisme. Ook is de buitenkant nog belangrijker geworden, filters laten iedereen er altijd tiptop uitzien, en het lijkt of iedereen constant feestjes en concerten heeft.

Misschien zorgt het gemak van alles met een druk op de knop beschikbaar hebben er ook wel voor dat tieners in 2026 minder vrijheid hebben dan hun ouders en grootouders. Zij hadden materieel gezien misschien minder mogelijkheden, maar konden wel ongestoorder hun gang gaan, en er werd minder van hen verwacht. Elke ouder hoopt dat zijn of haar kind het beter heeft, en anno nu je vaak goed opgeleide, werkende ouders overtreffen, is waarschijnlijk moeilijker dan het was voor mij of mijn moeder.

Tekst gaat hieronder verder.

• 

  ‘Mijn kind doet zoiets niet, dacht ik’ – ouders over de streken van hun puber

  Klik hier

Liever zonder telefoon

Mijn tieners, die toch echt vastgekleefd zitten aan hun telefoon, zeggen beiden dat ze liever waren opgegroeid zonder. Mijn oudste zou dan veel meer voetballen, chillen en afspreken met vrienden. “Chatten is leuk, maar altijd online zijn is vooral ook vermoeiend”, zegt hij. Mijn dochter is nog veel kritischer. Waar ze vroeger nog weleens online wat kocht in goedkope Chinese webwinkels als Shein en zelf TikToks maakte, ziet ze nu vooral de nadelen. Verslavende algoritmes, een fast fashion consumptiemaatschappij die voor grote afvalbergen zorgt, ChatGPT waar fake kinderporno mee wordt gemaakt.

En ja, ze heeft Spotify, maar ook een platen- en cd-speler. Ze is groot fan van hét popicoon van deze tijd, Billie Eilish, en luistert verder vooral jarentachtigmuziek: Radiohead, REM, Kate Bush. Ze kocht laatst Wuthering Heights, en gaat het liefst shoppen in vintagekledingzaken. In de jaren tachtig of negentig opgroeien had haar leuker én overzichtelijker geleken. “Zonder telefoon had ik ook niet geweten wat ik had gemist.”

Aan mijn dochter zie ik hoezeer puberthema’s tijdloos zijn: meidenvenijn, erbij willen horen, eenzaamheid

Eén televisie per straat

Dat internet en social media deze generatie fundamenteel anders laten opgroeien, ziet ook mijn moeder van 78 jaar. “Het verschil tussen de wereld van mijn kleinkinderen en hoe ik opgroeide, is echt heel groot”, zegt ze erover. “Wij waren vooral buiten. Er was één televisie in de hele straat, waar op woensdagmiddag alle kinderen uit de buurt voor een dubbeltje een paar uur naar mochten kijken.” Zij vindt de intensieve schermconsumptie van haar kleinkinderen “best wel storend”, want ook al heeft ze zelf een telefoon met apps, ze zal die niet snel in gezelschap gebruiken.

Haar jeugd klinkt voor mij romantisch, en zelf kijkt ze er ook zo op terug. Toch was het ook een tijd die op alle vlakken minder mogelijkheden bood. Mijn moeder vertelt: “Meisjes werden niet geacht verder te leren na de basisschool. ‘Je hebt drie dochters, het maakt niet uit wat ze gaan doen, ze gaan toch trouwen en worden moeder’, zei de directeur van de basisschool tegen mijn vader. Voor mij was en is het geen issue, ik hoefde niet te gaan studeren, er was bovendien geen geld voor.”

Ik, haar dochter, geboren halverwege de jaren zeventig, ging na de middelbare school wel een vervolgopleiding doen, en het was normaal om – zonder partner – op kamers te gaan wonen. Ik wist wat ik wilde na de havo, journalistiek studeren, en voelde daarin geen druk van mijn ouders. Ze stimuleerden me, maar waren niet veel bezig met de prestaties van hun dochters, of hun dromen en wensen. “De huidige generatie die alleen het allerbeste wil voor hun kind, slaat soms een beetje door, vind ik”, zegt mijn moeder daarover. “Jij bent ook veel bezig met wat er allemaal in je kinderen omgaat. Tegelijk vind ik de openheid tussen de ouders en kinderen van nu ook mooi.” In haar jeugd was het ondenkbaar om thuis vrij te praten over bijvoorbeeld seksualiteit, emoties en gevoelens. Ze zegt het niet gemist te hebben, maar heeft daardoor misschien met mijn zusje en mij ook niet zoveel besproken. “Jij was een makkelijke puber. Als ik vroeg hoe het ging, zei je meestal ‘goed’. Daardoor vergat ik denk ik weleens door te vragen.”

De tekst gaat hieronder verder.

• 

  Eva’s online training ‘Upgrade je relatie, verbeter je communicatie’

  Klik hier

Onzeker en onopvallend

Als introverte puber had ik inderdaad moeite om mezelf te uiten, ook thuis. Ik was onzeker, vond mezelf veel te onopvallend, was veel bezig met ‘erbij horen’ en keek op naar de populaire meiden op school. Ik voelde me best vaak alleen, wat ik opschreef in mijn dagboek. Toen ik dat jaren geleden teruglas, schrok ik wel. Ik denk dat ik me daarom, misschien onbewust, heb voorgenomen om bij mijn introverte dochter veelvuldig op zoek te gaan naar de wereld achter haar stilte. Ik dwing haar niet om te praten, maar check wel vaak in, omdat ik hoop dat haar zorgen niet gaan gisten, wanneer ze het idee heeft dat ze haar verhaal niet kwijt kan.

Aan haar zie ik overigens hoezeer puberthema’s tijdloos zijn: issues met vriendinnen, meidenvenijn, erbij willen horen, en ja, eenzaamheid. Het is van alle tijden en dankzij alle extra klassenapps en social media zo mogelijk nog ingewikkelder geworden. Toen zij in groep acht net als ik vroeger lichamelijk voorliep op de meiden in haar klas en daardoor aansluiting miste, wist ik hoe ‘alleen’ dat voelde. De langste van de klas zijn, als eerste ongesteld worden, ik schreef erover in mijn dagboek. Mijn dochter ging online op zoek naar lotgenoten en het algoritme schotelde haar een timeline vol depressie, eetproblemen en zelfbeschadiging voor.

De huidige generatie die alleen het allerbeste wil voor hun kind, slaat soms een beetje door

Ook kwam ze allerlei zelftests tegen die leidden naar ADHD, autisme, faalangst of een angststoornis. Sowieso is het aantal kinderen met een diagnose enorm gestegen. In 2023 kregen meer dan 148.000 kinderen daar medicatie voor, het vaakst tieners tussen de 10 en 15 jaar, aldus het Nederlands Jeugdinstituut. Ook mijn kinderen hadden nogal last van een gebrekkige concentratie. Niet gek, ik ben ook van het dromerige soort, net als mijn vader. Zelf kreeg ik op mijn 49e de diagnose ADHD, wat me een beetje opluchtte, want eindelijk had mijn slordige, rommelige aard een oorzaak. Op de middelbare school had ik zeker baat gehad bij meer aandacht voor anders werkende breinen, voor dromerige en gevoelige karakters. Maar het gemak waarmee je tegenwoordig recht hebt op een verlicht schoolrooster vind ik ook wat overdreven. Het zou al helpen als de prestatiedruk eraf gaat en niet iedereen op hetzelfde moment hetzelfde hoeft te kunnen.

Eigen grenzen bepalen

Inmiddels weet ik dat ik niet kan of hoef te voorkomen dat mijn dochter zich ooit eenzaam zal voelen, of dat ze verdriet heeft. Ze heeft recht op haar eigen struggles, ik kan haar alleen leren hoe ze ermee om kan gaan. Ik stem soms nog steeds te veel af, mag mijn eigen grenzen beter bepalen. Dat leer ik overigens vooral van haar. “Je kunt ook gewoon nee zeggen”, zei ze laatst na mijn opsomming van de voors en tegens over haar wens om een dag thuis te blijven van school. Ik schrok van haar directheid, en ook wel een beetje van die optie. Want natuurlijk kan dat, maar blijkbaar ben ik soms zo bezig met haar gevoelens, en vergeet ik die van mezelf.

Ondanks alle verwachtingen en een wereld die aan hen trekt, lijken ze toch ook vrij om te zijn wie ze willen zijn

Dat vind ik leuk aan deze generatie – ze lijken al in de puberteit vrij duidelijk te weten wie ze zijn en waar hun grenzen liggen. Ondanks alle verwachtingen en een wereld die aan hen trekt, lijken ze toch ook vrij om te zijn wie ze willen zijn. Ontdekken ze in de puberteit ook echt hun identiteit, wie ze zijn los van hun ouders. Daar deed ik, en met mij velen uit mijn generatie, veel langer over. Velen komen daar pas op hun 40e of 50e achter, niet zelden na een burn-out. Misschien is de conclusie wel dat geen enkele generatie het makkelijker of moeilijker heeft dan die ervoor. Misschien is er niet een tijd beter of slechter, maar zullen generaties elkaar nooit helemaal begrijpen, omdat elke tijd je op een unieke manier vormt.  

Tekst: Miloe van Beek