Leestijd: 4 min
Een producer stuurde me een berichtje. Of het mogelijk was om de stem van een van onze presentatoren te klonen. Hij had begrepen dat er inmiddels veel mogelijk is met AI, en of ik, samen met het AI-team, kon onderzoeken of we dat konden regelen voor het voice-overwerk. Het zou de presentator bovendien een rit naar de EO schelen.
Het was een vriendelijk verzoek. Gewoon iemand die nadenkt over efficiency. En de presentator wil helpen (die het overigens prima vond om de stem te klonen).
Het antwoord op zijn vraag is simpel: Ja, het kan. We kunnen een stem klonen. We kunnen met voldoende referentiemateriaal iets bouwen dat overtuigend klinkt en dat door de meeste mensen niet zal worden herkend als synthetisch. Als AI. De technologie is er. Het werkt. Het wordt beter.
De moeilijkere vraag is een andere.
Ik ben bij de EO niet alleen Product Owner, aanjager van het AI-team, ik zit ook in de AI-ethische commissie. En in die rol heb ik mezelf steeds vaker dezelfde vraag gesteld: Wat is het verschil tussen wat we kunnen en wat we zouden moeten doen? Dat klinkt filosofisch, maar het is gewoon een simpele vraag. Zeker voor een omroep die zijn bestaansrecht voor een groot deel ontleent aan vertrouwen.
We hebben het onderzocht en inmiddels tot een besluit gekomen: Als het om non-fictie gaat, klonen wij geen mensen. Geen stemmen, geen gezichten, geen door AI gegenereerde presentatoren. Het is een fundamentele keuze, geen tijdelijke afspraak. Voor fictie bekijken we het per geval. Omdat dat echt een ander verhaal is.
Twee maanden geleden zat ik op een congres in Brussel, waar publieke omroepen uit heel Europa samenkwamen. Onderwerp: AI. Een bestuurder van de Zweedse publieke radio op het podium. Haar organisatie gebruikt AI voor van alles: transcripties, draaiboekondersteuning, structurering van teksten, controle. AI als gereedschap, verweven in het productieproces. Daar werken wij ook hard aan. We doen al veel. Zij maakte een statement. 'Alles wat je hoort op de Zweedse publieke radio is human made. Bij ons hoor je échte mensen.’ Én ze was er trots op.
Ik begrijp die trots. Want de vraag achter de technologische mogelijkheid is: Wat zet je op het spel als je die grens overschrijdt? Je kunt het een keer doen. Misschien merkt niemand het. Misschien blijft de kijker of luisteraar volledig onbewust van wat er is veranderd. Maar dan: Wat als iemand het wél doorheeft? Wat doet dat met het vertrouwen in alles wat daarna nog komt?
Geloofwaardigheid werkt niet als een abonnement dat je kunt opzeggen en later hervatten. Het is iets dat je opbouwt over jaren, soms decennia, en dat je in één verkeerde beslissing kunt beschadigen op een manier die zich langzaam verspreidt. Vertrouwen komt te voet en gaat te paard. Als de stem van de presentator niet echt is, wie zegt dan dat het beeld klopt? En als het beeld ook niet klopt, wat is er dan nog echt aan wat je maakt?
De EO heeft iets bijzonders te verliezen. Geloof staat centraal in het DNA van onze organisatie, en geloof veronderstelt geloofwaardigheid. Niet alleen in religieuze zin, maar ook in de dagelijkse betekenis van het woord: mensen moeten kunnen geloven dat wat ze zien en horen echt is. Dat de stem op het scherm ook echt bij die persoon hoort. Dat er een mens achter zit.
Bezuinigingen komen eraan. De druk om slimmer te produceren groeit. En AI biedt daar serieuze antwoorden op, op veel terreinen. Dat is ook wat ik doe: ik zoek die antwoorden. Maar er zijn gebieden waar de efficiëntiewinst te duur is als je de prijs volledig doorrekent. Dit was zo'n gebied. Mensen. Stemmen.
We hebben onze AI-richtlijnen aangescherpt. We leggen vast wat we doen en wat niet. We zijn niet bang voor de technologie, maar we weten wat we zijn. En wie we zijn!
De Zweedse bestuurder gaf haar publiek een eenvoudige zekerheid: als je het hoort, is het echt. Ze kreeg applaus. Het klonk geloofwaardig.
Voor dit artikel is AI gebruikt (Plaud.AI, ChatGPT Enterprise en Claude) om de gesproken transcriptie te structureren en als eindredacteur bij het schrijven.